YeI mudofaa vazirlari: Kiyevga yordam uchun 90 mlrd yevro yetarli bo‘lmaydi

Yevropa Ittifoqiga a’zo davlatlar mudofaa vazirlari Ukrainaga 90 mlrd yevro miqdorida imtiyozli kredit ajratilishini ma’qullamoqda, biroq buni yetarli emas, deb hisoblamoqda. Ularning ko‘pchiligi 11 fevral, chorshanba kuni bo‘lib o‘tgan YeIning mudofaa bo‘yicha kengashi yig‘ilishiga kelar ekan, ochiqchasiga ogohlantirdi: YeIning Kiyevga bergan umumiy yordami, YeI davlatlari o‘z milliy budjetlaridan alohida ajratib kelayotgan ikki tomonlama harbiy yordamni almashtirmasligi kerak.

Bu uchrashuv boshlanishidan bor-yo‘g‘i bir necha soat oldin Yevroparlament Kiyevga 2026–2027 yillar uchun 90 mlrd yevro miqdorida kredit berishni ma’qulladi. Uning 30 mlrd yevrosi Ukrainaga moliyaviy qo‘llab-quvvatlashga, 60 mlrd yevrosi esa harbiy yordamga — xususan, qurol-yarog‘ xaridiga yo‘naltiriladi. Bunda YeI budjeti kredit uchun kafolat sifatida, shuningdek foizlar va qarzga xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq boshqa xarajatlarni qoplash uchun ishlatiladi. Yevrokomissiya bahosiga ko‘ra, bu xarajatlar 2027 yilda taxminan 1 mlrd yevroni tashkil etadi. Ukraina kreditni faqat shunday holatda qaytarishi kerak bo‘ladi: agar Rossiya unga reparatsiyalar to‘lasa.

Finlandiya mudofaa vaziri Antti Xyakkyanen bu qadamni Ukrainaga Rossiya agressiyasidan himoyalanishda “burilish nuqtasi” deb atadi, biroq qo‘shimcha qildi: “Bu yetarli emas. YeIga a’zo davlatlar hukumatlari ham o‘z hissasini qo‘shishi kerak”. U YeIning barcha davlatlari Ukrainaga yordam yukini adolatli ravishda bo‘lishishi, uni faqat Kiyevning eng ishonchli ittifoqchilari zimmasiga tashlab qo‘ymasligi shartligini ta’kidladi.

Yevropa Ittifoqi ajratayotgan mablag‘lar Ukrainaga blokning har bir mamlakati alohida berib kelayotgan yordamga “qo‘shimcha ravishda” o‘tkazilishi kerak, dedi Germaniya mudofaa vaziri Boris Pistorius ham. “Ukraina faqat shu yilning o‘zida ehtiyojlarini qondirish uchun 60 mlrd yevro tashqi yordamga muhtoj. Shuning uchun har bir milliard muhim — ham milliy budjetlardan, ham umumevropa manbalardan”, — dedi Pistorius.

Estoniya mudofaa vaziri Xanno Pevkur ham Ukrainaga qo‘llab-quvvatlashga “har bir kishi” o‘z hissasini qo‘shishi kerakligini ta’kidladi. Uning eslatishicha, keyingi ikki yilda Kiyevga har yili taxminan 120 mlrd yevro kerak bo‘ladi, ammo hozircha uning ittifoqchilari bu darajaga “hatto yaqinlashgani ham yo‘q”. Pevkurning fikricha, YeI krediti mamlakatlar shu paytgacha Ukrainaga ajratib kelgan harbiy yordamni almashtira olmaydi.

“Bu kredit Ukrainaga yordam berishda demokratik mamlakatlarning barcha ulkan sa’y-harakatlarini to‘ldiradi, ammo ikki tomonlama dasturlar saqlanib qoladi”, — deb ishontirdi Polsha mudofaa vaziri o‘rinbosari Pavel Zalevskiy.

2025 yilda, AQSh yordami to‘xtatilganidan so‘ng, Yevropa Ukrainaga asosiy donorga aylandi, deb xabar qildi shu kuni — 11 fevralda Kil shahridagi Jahon iqtisodiyoti instituti (IfW). Tadqiqot Ukraine Support Tracker loyihasi tahlilchilari bilan hamkorlikda o‘tkazilgan.

Biroq Yevropa Ukrainaga ajratilgan umumiy yordamda o‘z ulushini oshirganiga qaramay, AQSh qo‘llab-quvvatlashining yo‘qolishini to‘liq qoplashga erishilmadi: Kiyevga berilgan harbiy yordamning umumiy hajmi oldingi uch yilning o‘rtacha ko‘rsatkichiga nisbatan 13 foizga kam bo‘lib chiqdi. Moliyaviy va gumanitar yordamning umumiy hajmida pasayish taxminan 5 foizni tashkil qildi, tahlilchilar buni katta ahamiyatga ega emas, deb baholadi.

“Qo‘shma Shtatlar endilikda ko‘proq g‘arbiy yarimshar va Hind–Tinch okeani mintaqasiga e’tibor qaratadi. Biz bunga tayyor edik, — dedi Shvetsiya mudofaa vaziri Pol Yonson. — Endi Yevropa davlatlaridan ham Yevropa xavfsizligi sohasida ko‘proq sa’y-harakat kutilmoqda”.

YeIning tashqi ishlar va xavfsizlik siyosati bo‘yicha oliy vakili Kaya Kallas esa o‘z navbatida, Yevropa Ittifoqiga qo‘shimcha ravishda xususiy kapitalni ham jalb qilish zarurligini ta’kidladi.

Ukraina mudofaa vaziri Mixail Fedorovning aytishicha, Kiyevning asosiy ustuvor yo‘nalishlari — uchuvchisiz apparatlar ishlab chiqarishni oshirish va havo mudofaasini mustahkamlashdir. U YeIning mudofaa bo‘yicha kengashi yig‘ilishida birinchi marta ishtirok etdi, ammo OAV oldiga chiqmadi.

Shu o‘rniga Fedorov kun davomida ijtimoiy tarmoqlarda YeI vakillari bilan uchrashuvlari haqida bir necha postlar e’lon qildi. Ularda u Ukraina “yangi mudofaa modeli”ga o‘tayotganini ma’lum qildi — ya’ni arzon/hamyonbop texnologiyalarga, innovatsiyalarning tez sikliga va ma’lumotlarga tayanilgan urush olib borishga urg‘u beriladi. Shuningdek, u hamkorlar bilan frontda olingan tahlillar va amaliy yechimlarni bo‘lishishga tayyorligini bildirdi. “Ukraina o‘z mustaqilligi uchun — va Yevropaning xavfsizligi uchun ham kurashmoqda”, — deya ta’kidladi vazir. U YeI bilan hamkorlikni yangi mudofaa doktrinasi yaratish va yangi avlod armiyasini shakllantirish bo‘yicha ish, deb atadi.

12 fevral kuni Bryusselda NATOga a’zo davlatlar mudofaa vazirlari uchrashuvi, shuningdek Ukraina — NATO kengashi yig‘ilishi bo‘lib o‘tadi. Unda Mixail Fedorov ham ishtirok etadi.