Yangi şarhda 10 ta eng xavfli virus kasallanganlar orasida vafot etganlar uluşi böyiça tartiblanib taqdim etilgan.
Röyxatning mutlaq “yetakçisi” — quturiş: simptomlar paydo bölganidan keyin ölim ehtimoli deyarli 100 foizga yaqinlaşadi.
Vizualizatsiya uçun ma’lumotlar turli manbalardan jamlangan, jumladan: Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti (JSST), Britaniya Kolumbiyasi (Kanada) kasalliklarni nazorat qiliş markazi, Avstraliya hukumati, Yevropa kasalliklarning oldini oliş va nazorat qiliş markazi (ECDC), Reuters axborot agentligi va Buyuk Britaniya hukumatidan.
Quturiş har yili taxminan 59 000 kişining hayotiga zomin böladi: asosan Afrika va Janubi-Şarqiy Osiyo mamlakatlarida. Virus asosan zararlangan hayvonlarning sölagi orqali — köpinça itlardan yuqadi. Samarali vaksina mavjud bölişiga qaramay, quturiş hali ham minglab ölimlarga sabab bölmoqda. Asosiy sabab — ta’sirdan keyingi profilaktika (postkontakt profilaktika) va öz vaqtida davolanişga kiriş imkoniyati çeklangani.
Röyxatdagi bir neçta viruslar virusli gemorragik isitmalarni keltirib çiqaradi — jumladan Ebola, Marburg va Kongo–Qrim gemorragik isitmasi. Bu kasalliklar köpinça oğir içki qon ketişlar va a’zolar yetişmovçiligi (organlar işdan çiqişi) bilan keçadi.
Ebola va Marburg viruslarining letalligi taxminan 50 foizga yetişi mumkin. Ularning epidemik avj olişi asosan markaziy va janubiy Afrika mamlakatlarida kuzatiladi. Faqat 2014–2016 yillarda ğarbiy Afrikadagi Ebola epidemiyasining özi 11 000 dan ortiq insonning hayotiga zomin bölgan va bu voqea epidemiyalarga tayyorgarlik masalasiga butun dunyo e’tiborini tortgan.
Asosan kana va qişloq xöjaligi hayvonlari orqali yuqadigan Kongo–Qrim gemorragik isitmasi ança keng hududlarda — Yevrosiyo va Afrikada tarqalgan. Letalligi 10–40 foiz oraliğida bölib, har yili 1 000–2 000 ta ölimga sabab böladi.
Uşbu reytingdagi viruslarning aksariyati zoonoz — ya’ni hayvonlardan insonga ötadigan kelib çiqişga ega. Mevaxör körşapalaklar Nipax va Marburg viruslarining tabiiy rezervuari hisoblanadi, kemiruvçilar Luxo virusi bilan boğliq, bir örkaçli tuyalar esa 2012 yilda Saudiya Arabistonida ilk bor aniqlangan MERS-CoV'ning asosiy manbai sanaladi.
Parranda grippi (H5N1) zararlangan parrandadan yuqadi va insonda tasdiqlangan holatlar orasida letallik taxminan 50 foizni taşkil qiladi — bu mavsumiy grippga nisbatan ança yuqori. Inson yuqtiriş holatlari hozirça nisbatan kam uçrasa-da, bunday yuqori ölim körsatkiçi jahon soğliqni saqlaş idoralarini hanuz yuqori huşyorlik holatida uşlab turibdi.
