Bir milliarddan ortiq aholi, uç million amaldor, 33 ta savol - Hindistonda aholini röyxatga oliş boşlandi

Koloniya davrida oddiy röyxatga oliş sifatida boşlangan uşbu jarayon vaqt ötişi bilan özgarib borayotgan davlat ustuvorliklarini aks ettirgan holda kengayib bordi.

1872 yildagi birinçi uriniş 17 ta savoldan iborat bölib, asosan uylar röyxati va kim qayerda yaşaşi, yoşi, e’tiqodi, kastasi va maşğulot turi kabi ma’lumotlarni öz içiga olgan.

1881 yilga kelib, birinçi umummilliy sinxron röyxatga oliş ötkazilib, şaxsiyat (ism, jins, oilaviy holat), ijtimoiy belgilar (kasta, din, til) va ta’lim hamda nogironlik kabi omillar atrofida şakllantirilgan.

Keyingi ön yilliklarda til, savodxonlik va kasbga oid savollar aniqlaştirildi, ularga ikkinçi iş va qaramlik haqidagi ma’lumotlar qöşilgan.

Kolonial davrda odamlarni öylantirgan masala - ingliz tilini biliş 1901 yildagi röyxatga olişda 16 ta savoldan biri bölgandi.

1941 yildagi röyxatga olişdan özgarişlar boşlandi: 22ta savoldan iborat anketada “siz kimsiz?” degan savol örniga “siz qanday yaşayapsiz?” degan savol paydo böldi.

Tuğiliş, bandlik, iqtisodiy qaramlik, migratsiya va iş izlaş kabi omillarning hisobga olingani ma’muriy organlarning iqtisodiy holatga e’tibor qarata boşlaganini bildiradi.

Mustaqillikdan keyin bu soha yanada kengaydi: 1951 va 1961 yillarda fuqarolik, aholi köçişi, yerga egalik va bandlik turlari kabi körsatkiçlar kiritildi.

1970 yillardan boşlab aholini röyxatga oliş ijtimoiy-iqtisodiy tusga ega böldi.

Migratsiya tarixi, umr köriş davomiyligi, tuğiliş körsatkiçlari va bandlikning batafsil tasnifi standart ma’lumotga aylandi.

Oxirgi ön yilliklarda, ayniqsa 2001 va 2011 yillarda, aholini röyxatga oliş iqtisodiy modernizatsiya jarayonlarini qamrab oldi: işga qatnaş modellari, qöşimça va asosiy iş, ta’lim muassasalariga qatnaş, nogironlik hamda tuğiliş böyiça batafsil ma’lumotlar yiğildi.

Prinston universiteti demografi K.S. Jyeymsning sözlariga köra, aholini röyxatga oliş fuqarolik bilan boğliq bölmasa-da, ba’zi oilalar uşbu jarayonda ma’lumotlarni oşirib yoki migratsiyadagi oila a’zolarini ham qöşib körsatişga urinişi mumkin.

Bundan taşqari, yanada muhim muammo bor: Hindiston aholi soni böyiça yangilangan ma’lumotlarsiz siyosat yuritmoqda.

Aşoka universiteti iqtisodçisi Aşvini Deşpandening fikriça, aholini röyxatga oliş mamlakatning asosiy “xaritasi”ni yangilaş — qaysi hududlar qişloq, şahar yoki şahar atrofi ekanini aniqlaş uçun juda zarur hisoblanadi.

“Uşbu röyxatga oliş hal qiluvçi ahamiyatga ega — u kasta va dindan tortib bandlik, ta’lim va turmuş şaroitlarigaça barça jihatlarni qamrab olgan holda Hindistondagi vaziyatning batafsil manzarasini aks ettiradi hamda aholi qanday turmuş keçirayotgani borasida töliq tasavvur hosil qiliş imkonini beradi”, — deydi Deşpande.

Ma’lumot uçun: Özbekistonda 2026 yilning 15 yanvaridan 28 fevraligaça aholini röyxatga oliş tadbiri ötkazildi. Dastlabki jarayon internet orqali amalga oşirildi, keyingi muddatda uyma-uy yurib ötkazildi.

Ta’kidlanişiça, röyxatga oliş nafaqat demografik tarkib va yaşaş şaroitlari haqida ma’lumot beradi, balki oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlaş, ijtimoiy-iqtisodiy dasturlarni işlab çiqiş, demografik rivojlaniş hamda şaharsozlik loyihalarini belgilaşda muhim manba böladi.