Xo‘sh, «Pandora qutisi» nima?
Garchi «Pandora hujjatlari»da quti so‘zi keltirilmasa-da, aslida Pandora va quti so‘zlari hamisha birgalikda keladi hamda bu afsonalarga qorishib ketgan azaliy atamadir. Insoniyat bu atama qachon o‘ylab topilganini bilmaydi, lekin uning qisqa mazmuni shuki, Pandora qutisi topilsa va ochilsa, yovuzlikka qorishgan ulkan qudrat undan chiqib ketadi va borliqni ag‘dar-to‘ntar qilib tashlaydi.
Vaqti-vaqti bilan oshkor qilib turiluvchi «Pandora hujjatlari» mualliflari ham bu ramziy nomdan ustalik bilan foydalanishgan va shundoq ham katta qiziqishga sabab bo‘ladigan dunyoviy korrupsiyaga oid xabarlar yanada ko‘proq shov-shuv bo‘lishiga erishishgan.
Aslida, «Pandora qutisi» degan atamaning o‘zi noto‘g‘ri. Umuman, odatda e'tiqodga zid keluvchi qadimgi yunon mifologiyasiga ko‘ra Pandora zamindagi dastlabki ayol bo‘lib, u o‘z qo‘lida jom, ya'ni idish bilan kelgan. Idishni ochib yuborish orqali Pandora Yer yuzi bo‘ylab qator yovuzliklarni tarqatib yuboradi va uning tubida faqat bir ezgulik – umid qoladi. Bu haqda qadim yunon shoiri Gesiod o‘zining «Mehnat va hayot» dostonida kuylaydi.
Ammo keyinchalik odamlar jom, ya'ni idish atamasidan voz kechib, qutini qo‘llay boshlaydilar va «Pandora jomi» «Pandora qutisi»ga aylanadi. Dostondagi boshqa jihatlar unutiladi va juda ko‘pchilik allaqayerda «Pandora qutisi» mavjudligiga, u topilsa va ochib yuborilsa, dunyo ostin-ustun bo‘lib ketishiga ishonib yashaydi.
Bugun bevosita ko‘pchilikni qiziqtirayotgan «Pandora hujjatlari» nomi ham turlicha – «Pandora dosesi», «Pandora arxivi» kabi variantlarda ham qo‘llanadi.
«Pandora hujjatlari» Xalqaro jurnalistlar konsorsiumining ko‘p yillik mehnatiga asoslangan bo‘lib, unda davlat rahbarlari yoki ularning oila a'zolari, yirik amaldorlar, soyadagi shaxslarning offshor kompaniyalar orqali yirik korrupsion sxemalari fosh qilinadi. Aksariyat hollarda bu hujjatlar rad etib bo‘lmas dalillarga tayanmaydi va odatda taxminlar maqomida bo‘ladi. Lekin shunga qaramay uni tayyorlagan jurnalistlar ham, ma'lumotlar manbalari ham sir saqlanadi. Taxminlarga ko‘ra manbalar bu shaxslarning ichki dushmanlari, hakerlar va ma'lum haq evaziga ma'lumot sotuvchi bankirlardir.
«Pandora hujjatlari»da 11,9 million hujjatlar, 2,9 terabayt ma'lumot jamlangan. Arxivda soliqlardan qochilgan va yuvilgan kamida 32 trillion dollar mablag‘ haqida so‘z boradi va bunga ko‘chmas mulk, zargarlik buyumlari, san'at asarlari, yaxtalar hamda qimmatbaho avtomobillar kabi boyliklar kiritilmagan.
Bu arxivda 35 davlatning amaldagi yoki sobiq rahbarlari hamda 100dan ortiq mamlakatning 400 nafardan ortiq rasmiy shaxslari, 100 nafardan ortiq milliarder va 29 mingdan ortiq offshor hisob raqamlari haqida so‘z boradi.
