6 декабрь куни АҚШ президенти Дональд Трамп Ал-Қудснинг Исроил пойтахти деб тан олинишини эълон қилди. У АҚШ Давлат департаментига Тель-Авивдаги элчихонани Ал-Қудсга кўчиришга тайёргарлик кўришни бошлаш вазифасини топширди.

Бу қарорга Туркия биринчилардан бўлиб муносабат билдирди ва АҚШни бу хато қарорини қайта ўйлаб кўришга чақирди.

Яқин Шарқ мамлакатлари ҳам бу қарорга салбий муносабат билдирмоқда.

Ироқ
Ироқ ҳукумати бу қарорни «ҳақоратомуз қарор» деб атади.

«Ироқ Ташқи ишлар вазирлиги, мамлакат ҳукумати ва бошқа сиёсий партиялар Трампнинг Ал-Қудсни Исроил пойтахти деб тан олиш ҳақидаги қарорини қоралайди», деган Ироқнинг Россиядаги элчиси Ҳайдар Мансур Ҳодий ал-Озарий.

«Менимча, бу қадам минтақада янги муаммоларни келтириб чиқариб, вазиятни янада оғирлаштиради. Бу қарор мусулмон олами учун ҳақоратли қарордир», дея қўшимча қилган Ҳодий.

Сурия
Сурия ҳукумати Ал-Қудс тақдири бирон президент ёки давлат қўлида эмаслигини таъкидлаган.

«Ал-Қудснинг келажаги бир давлат ёки президент томонидан белгиланмайди. Бу унинг тарихидан, шу ҳудудда яшаётган халқ иродасидан келиб чиқиб белгиланади», дейилган Сурия президенти Башар Асад маъмуриятининг твиттерида.

Миср
Миср президенти  Абдул Фаттоҳ ас-Сиси Фаластин раҳбари Маҳмуд Аббос билан телефон орқали мулоқот чоғида АҚШ президентининг бу қарорига қарши муносабатини билдирган.

«Президент мулоқот чоғида бу қарор ва унинг салбий оқибатлари ҳақида гапирган», дейилган Миср раҳбарининг матбуот хизмати хабарида.

Баёнотга кўра, Фаластин ва Миср раҳбарлари Трампнинг бу қарори БМТ резолюциясини очиқ бузиш эканини таъкидлашган.

Саудия Арабистони
Саудия Арабистони ҳам Трампнинг Ал-Қудс бўйича қарорини масъулиятсиз қарор деб атайди ва АҚШ маъмуриятини бу позициясини қайта кўриб чиқишга чақиради.

Ар-Риёд АҚШнинг қарорини «тушунарсиз ва оқлаб бўлмас қарор», деб ҳисоблайди.

«Саудия Арабистони АҚШ маъмуриятини Ал-Қудс бўйича позициясини қайта ўйлаб кўришга, элчихонасини бу шаҳарга кўчирмасликка чақиради», дейилган Al Arabiya телеканали хабарида.

Эрон
Эрон томони Дональд Трампнинг бу қарори ҳудудда янги интифадани (қуролли можаро) келтириб чиқариши мумкин, деган фикрда.

«Трампнинг қарори янги интифада учун олов бўлиши мумкин», дейилган Эрон Ташқи ишлар вазирлиги хабарида.

Европа
Шунингдек, Европа Иттифоқи, Германия, Франция томонидан Трампнинг қарори норозилик билан қарши олинди. 

«Европа Иттифоқи АҚШ президенти Дональд Трампнинг ал-Қудс бўйича бугунги қароридан жиддий хавотирда, у тинчликка эришиш бўйича истиқболларга жиддий зиён етказиши мумкин», - дея маълум қилган ЕИ дипломатияси раҳбари Федерика Могерини.

«Бу жуда нотўғри қадам» - Европа етакчилари Трампдан норози

Можаро тарихи

Жаҳон ҳамжамияти Ал-Қудсни Исроил пойтахти сифатида тан олмайди. 1967 йили, «Олти кунлик уруш» якунларига кўра, Исроил Шарқий Қудсни эгаллаб олганди. Фаластинликлар бу ҳудудни ўз давлати пойтахти деб ҳисоблайди. БМТ ва жаҳон ҳамжамияти (шу кунгача АҚШ ҳам) Шарқий Қудсни аннексия қилинган ҳудуд, деб ҳисоблайди ҳамда бу масала шаҳарнинг шарқий қисмига даъво қилувчи фаластинликлар билан бирга ҳал қилиниши кераклигини таъкидлайди. Шаҳарнинг мақоми ноаниқлиги туфайли бошқа давлатларнинг элчихоналари Ал-Қудсда эмас, Тель-Авивда жойлашган. 

Исроил эса Ал-Қудс тўлиқ ўз таркибига киришини даъво қилади ва шаҳарни ўз пойтахти деб билади. Амалда Ал-Қудс бир неча ўн йиллардан буён Исроил назоратида қолмоқда. БМТ Хавфсизлик Кенгаши, БМТ Бош Ассамблеяси ва бошқа кўплаб халқаро ташкилотлар Исроилдан оккупацияни тўхтатишни неча бор талаб қилганига қарамай, бу талаб эътиборсиз қолдирилган.

Шу вақтгача АҚШ бу масалада бетарафлик намоён этиб келган, минтақадаги манфаатлар мувозанатини сақлашга ва ўз ҳаракатлари билан вазиятни мураккаблаштирмаслик позициясини танлаганди. Аммо бу давлат — Исроилнинг кўп йиллик ҳамкори эди ва кун келиб бундай қарор қабул қилиниши кутилганди. 1960 йиллардаёқ, хусусан, «Олти кунлик уруш» вақтида АҚШ Исроил томонида туриб ҳарбий ҳаракатларда иштирок этганликда айбланган. Қолаверса, АҚШдаги икки асосий партия Исроилни қўллаб-қувватлайди. Демократик партия нисбатан мўътадил нуқтаи назарни танлаган: партиядагилар фаластинликларнинг ўзини ўзи бошқариш ва ўз давлатини қуриш ҳуқуқини тан олади, Республикачилар эса Исроил бирор-бир ҳудудни босиб олгани ҳақидаги қарашларни тўлиқ рад этади ва фаластинликлар билан ҳеч қандай музокара олиб бормаслик керак, деб ҳисоблайди.

Қарор оқибатлари

Бу қарор ортидан фаластинликлар оммавий намойиш бошлаган, турли ҳудудларда Исроил ва АҚШ байроқлари, Трампнинг портретлари ёқилмоқда.

ҲАМАС гуруҳи раҳбарияти 9 декабрь куни «ғазаб куни» бўлишини эълон қилди. Ташкилот баёнотида жума намозидан сўнг Иордан дарёси Ғарбий соҳилидаги фаластинликлар имкони бор ҳар йўл билан Исроилга нисбатан ўз муносабатини билдириши кераклиги қайд этилган. Фаластин мухториятининг Буюк Британиядаги элчиси Манул Хасасианнинг таъкидлашича, Трампнинг бу қарори — «диний зиёратгоҳлар Исроил ҳукмронлиги остида қолишидан норози 1,5 миллиард мусулмон ва юз миллионлаб насронийларга қарши уруш эълон қилишдир».

АҚШнинг Туркия ва Иорданиядаги элчихоналари олдида намойишлар ўтказилиши кутилмоқда. АҚШ Омандаги элчихонаси фаолиятини вақтинча тўхтатди. 

Қатар амири шайх Тамим ибн Ҳамад ал-Соний Трамп билан телефон орқали гаплашди ва унинг бу қарори Яқин Шарқдаги тинчлик ва барқарорликка салбий таъсир кўрсатиши мумкинлигидан огоҳлантирди.