«Bu Isroilning urushi» – hafta dayjesti

Hafta davomida Yaqin Sharqda urush davom etdi, eronlik futbolchilar madhiya kuylashi yana diqqat markazida bo‘ldi, Amerika ramzi dollarning yangi kupyuralari Trampning imzosi bilan chiqariladigan bo‘ldi, Ukraina Saudiya Arabistoni bilan harbiy bitim imzoladi. Quyida haftaning shu va boshqa muhim xabarlarini yodga olamiz.

Urush davom etdi

Yaqin Sharqda fevral oxirida boshlangan urush hamon davom etmoqda. Amerika intensivlikni pasaytirdi, chunki Trampning aytishicha, «Eronda uradigan nishonning o‘zi qolmagan». Isroil esa har zamonda biror eronlik mulozimni o‘ldirmoqda. Tramp to‘g‘ri aytdi, hozir Eronda hech kim yuqori lavozimlarni egallashni istamayapti, chunki Larijoniy kabi davlat nomidan gapirganlar o‘ldirib yuborilyapti.

Lekin AQSh va Isroil urushdan nima ko‘zlayotgani aniq emas. Hozir faqat Ho‘rmuz bo‘g‘ozi bloklanishi asosiy muhokama mavzusi. Amerikaning harakatsizligiga qaraganda ular ham bo‘g‘oz yopiq qolishiga qarshi emasdek. Bo‘lmasa Eron oliy rahbarini bir necha soatda o‘ldirgan Amerika uchun birgina bo‘g‘ozni ochish muammo tug‘dirmasligi kerak. Balki amerikaliklar neft narxi yetarlicha oshmagan deb hisoblayotgandir. Ma’lumot uchun, hozir brent neftining bir bochkasi uchun bozor 106 dollar taklif qilyapti.

Qizchalar xotirlandi

Eronlik futbolchilar madhiya payti nima qilgani yana muhokama markazida. Urush boshlanganda butun dunyo Eron madhiyasini kuylamagan eronlik ayol futbolchilarni muhokama qilgandi, bu gal Eron erkaklar milliy jamoasi futbolchilari muhokama markazida bo‘ldi. Antalyada Nigeriyaga qarshi o‘rtoqlik o‘yinida maydonga tushgan eronliklar mamlakat madhiyasi ijro etilayotganda Amerika aviazarbasi sabab halok bo‘lgan o‘quvchi qizlar xotirasiga hurmat ko‘rsatib, qiz bolalar portfelini ko‘tarib turishdi.

Albatta, eronlik futbolchilar urush ichidagi mamlakati madhiyasini Gattuzo, Buffon, Bonuchchi kabi kuylagani yo‘q, ba’zi futbolchilar xohlamaygina og‘iz qimirlatib turdi. Katta ehtimol bu aksiya Eron hukumati tomonidan amalga oshirilgan. Shunday bo‘lsa-da, qonli urush qurboni bo‘lgan maktab o‘quvchilarini bunday xotirlash juda ta’sirli bo‘ldi.

«Bu NATOning urushi emas»

Amerika eng yaqin ittifoqchisi Isroil bilan birga Eronda urush boshlaganidan keyin prezident Tramp NATO Amerikaga yordam bermayotganiga ko‘p urg‘u beryapti. Yaqinda yana shu haqda gapirgan Tramp «Bizga NATOdan hech narsa kerak emas, lekin hech narsani unutmaymiz», dedi.

Uning fikricha, NATO Amerikaning Eronga hujumida yordam berishi kerak ekan. Vaholanki, NATO mudofaa uchun tuzilgan tashkilot, hujum qilish uchun emas. Va alyans tuzilganidan keyin undagi mashhur 5-modda faqat bir marta ishga tushgan va 2001 yil Amerikaga hujumni o‘ziga hujum deb qabul qilgan NATO a’zolari Afg‘onistonga qo‘shib yuborgandi.

NATOning Yevropadagi eng kuchli a’zolaridan bir Olmoniya kansleri Fridrix Mers Trampning manziliga keskin fikrlar bildirib, bu NATOning urushi emasligini aytdi. «Tramp qilayotgan ishlar deeskalatsiya ham, tinchlikka intilish ham emas, oxiri noma’lum eskalatsiya. Bu NATOning urushi emas», dedi Mers.

«Bu Isroilning urushi»

Avvalroq Donald Tramp ham Erondagi urushni urush emas, «shunchaki harbiy amaliyot» degandi. Uning nazdida, demokratlar buni urush deyotgan ekan. Xo‘sh, bu NATOning urushi bo‘lmasa, Amerika uchun urush bo‘lmasa, kimning urushi o‘zi? Bu savolga javobni Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘andan eshitamiz: «Bu Isroilning urushi, Netanyahu siyosiy omon qolish uchun boshlagan urush, lekin uning badalini butun dunyo, 8 milliard inson to‘layapti», dedi Turkiya yetakchisi.

Oxirgi vaqtlarda butun dunyoda, Amerikada ham «bu Isroilning urushi ekani» haqida fikrlar ko‘paydi. Lekin Tramp Netanyahu uni urushga undagani haqida fikrga qo‘shilmadi. Trampga ko‘ra, kimdir birovni nimagadir undagan bo‘lsa, bu uning o‘zi ekan. Ya’ni hammasini men boshladim, deyapti mister Tramp.

Eronni kim boshqaryapti?

Haftaning eng ko‘p muhokama qilinayotgan savollaridan biri mana shu. Bu savolga hatto Amerika prezidentida ham javob yo‘q. Eronliklar Ali Xominaiy o‘ldirilgach, uning o‘g‘li Mujtaba Xominaiyni yangi rahbar deb tanladi, lekin o‘shandan keyin u biror marta omma oldida ko‘rinish bermadi. Tramp uning qayerdaligini hech kim bilmasligini aytdi.

Katta ehtimol, oliy rahbarni tayinlaydigan diniy kengash va Islom inqilobi muhofizlari korpusi hamon Eron ustidan to‘liq nazoratga ega, lekin tizgin qo‘lida bo‘lgan yaqqol yetakchi borga o‘xshamaydi. Larijoniy siyosiy liderdek ko‘rinayotgandi, uni ham o‘ldirishdi. Pizishkiyon borgan sari «ramziy ma’nodagi prezidentga» aylanmoqda. Eronning asl rahbari kim ekanini eronliklarning o‘zi ham bilmasa kerak.

Ukraina arablar bilan kelishmoqda

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy juma va shanba kuni Saudiya Arabistoni va BAA rahbarlari bilan uchrashdi. Uchrashuvlarda Eron dronlariga qarshi kurashda hamkorlik qilish masalasi muhokama qilingan. Yirik nashrlarning yozishicha, 26 martdayoq bu borada bitim imzolangan. Saudiya valiahd shahzodasi bilan uchrashuvni izohlarkan, Zelenskiy «Ukrainada Saudiyani qiziqtiradigan narsa borligini» aytdi.

Amerika va Isroil Yaqin Sharqda urush boshlaganidan keyin Eron doimiy tarzda arab davlatlarini o‘qqa tutyapti. Tehron mintaqadagi arab davlatlarida Amerika bazalari borligi sabab shunday hujumlarga zo‘r berdi. Lekin zarbalarning aksari harbiy obektlarga emas, sayyohlik, iqtisodiy va infratuzilma obektlariga berilmoqda. Oqibatda Dubay kabi sayyohlikdan daromad qiladigan shaharlar bo‘shab qoldi. Odamlar arab davlatlariga borish xavfsiz emas deb u yerga safarlardan tiyilmoqda.

Eron arab davlatlariga hujum uchun asosan Shahed kamikadze-dronlaridan foydalanmoqda. Oddiy dron butun boshli binolarni portlatib yuborayotgani arablarni yangi chora izlashga majbur qildi. Amerikadan olingan qimmatbaho mudofaa tizimlari bilan pastlab uchadigan dronlarni urib bo‘lmaydi. Ularga qarshi kurashish uchun arzon-garov, dronlarga mos tizim kerak. Eron dronlariga qarshi kurashishda eng ustasi farang davlat Ukraina. Ular 4 yildan beri Rossiyadan uchib kelayotgan Shahedʼlarga qarshi muvaffaqiyatli kurashib keladi. Kiyev dronlarni urish uchun arzon dronlar tizimini yaratgan. Shu sabab arab davlatlari Eron dronlariga qarshi kurashda Ukraina bilan hamkorlik qilmoqchi.

Urush ana shunaqa narsa. Rossiya bosqinidan avval SSSRda meros zax bosgan qurollarga ishonib qolgan Ukraina bugun dunyo mudofaa olamidagi muhim davlatlardan biriga aylanmoqda. Saudiyadek boy davlatlar ukrainlar bilan hamkorlik qilmoqchi.

Dollarda Trampning imzosi bo‘ladi

2026 yil iyun oyidan boshlab bosiladigan 100 dollarlik banknotalarda Donald Trampning imzosi bo‘ladi. Bu haqda g‘aznachilik departamenti rasman ma’lum qildi. Hozirgacha hech bir dollar kupyurasi amaldagi prezident imzosi bilan bosib chiqarilmagandi. Moliya vazir Skot Bessentning aytishicha, Donald Tramp «tarixiy yutuqlari sabab» bunday e’tirofga munosib ekan. Keyingi bosqichda nima bo‘larkin, nahotki Benjamin Franklin suratigacha yetib borishsa?

Hafta suratlari

Odatdagidek, rolik oxirida hafta suratlariga to‘xtalamiz. Birinchi surat 25 mart kuni G‘azoda olingan. Unda odamlar Isroil bombasi tushgach yuzaga kelgan alangani qo‘rquv bilan tomosha qilayotgani va falastinliklar jon saqlayotgan palatkalarni ko‘rish mumkin. Bu suratning asosiy ma’nosi shuki, G‘azoda urush hali tugagani yo‘q, Isroil hamon o‘z fantaziyasidagi «dushmanni yo‘q qilish» bahonasi bilan vayronalarni bombalayapti.

Ikkinchi surat Hindistonning Gauhati shahrida olingan. Yuqoridan olingan kadrda mahalliy musulmonlar hayit namozini o‘qiyapti. Saf tekis emasligidan bu masjid emasligini sezish mumkin, masjidga sig‘magan odamlar ko‘chada yoki ochiq maydonda sajda qilib turibdi. Odamlar har xil kiyimda, har xil joynamozda, ehtimol har xil tilda ham gaplashishar, lekin bir xil ishni bajarmoqda...

Uchinchi surat G‘arbiy sohilda olingan. Urib tushirilgan Eron raketasi qoldig‘i Isroil nazorat qiladigan hududdagi maktab hovlisiga borib tushgan. Devorlarda ibroniycha yozuvlar, ko‘rinishidan yahudiy bolalar bomba atrofida o‘ynab yuribdi. Eng yomoni, hozir o‘ylamay boshlanayotgan urushlardan eng ko‘p bolalar jabr ko‘ryapti. Qaysi millat, qaysi davlat, qaysi din bolasi ekanining farqi yo‘q, hech qaysi urush bolalar ko‘z yoshiga, ular otasiz, onasiz, och-nahorlikda katta bo‘lishiga arzimaydi...