Isroilda falastinliklarni kamsituvchi qonun, Ho‘rmuzda yoqib yuborilgan Kuvayt tankeri va Germaniyaga kelgan Ash-Shar’a – kun dayjesti

O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.

Isroilda falastinliklarga o‘lim jazosini belgilovchi qonun qabul qilindi

Isroil parlamenti – harbiy sudlarda qonli hujumlar sodir etishda aybdor deb topilgan falastinliklarga o‘lim jazosini belgilovchi qonunni qabul qildi.

Tanqidchilarning ta’kidlashicha, qonun faqat «Isroil mavjudligiga chek qo‘yishni» maqsad qilgan hujumlarni sodir etganlarga nisbatan qo‘llanadi. Bu esa o‘lim jazosi falastinliklarga nisbatan qo‘llanishini, lekin shunga o‘xshash jinoyatlarni sodir etgan isroilliklarga nisbatan qo‘llanmasligini anglatadi.

Ushbu chora hukm chiqarilganidan keyin 90 kun ichida osish orqali qatl etishni talab qiluvchi qoidalarni o‘z ichiga oladi. Ba’zi kechiktirishlarga ruxsat beriladi, biroq afv etish huquqi mavjud emas. Qonun o‘lim jazosi o‘rniga umrbod qamoq jazosini tayinlash imkoniyatini ham ko‘zda tutadi, biroq bu faqat noaniq «maxsus holatlarda» qo‘llanishi mumkin.

Isroil 1954 yilda qotillik uchun o‘lim jazosini bekor qilgan edi. G‘arbiy sohildagi harbiy sudlar hozirgacha ham falastinlik aybdorlarni o‘limga hukm qilish vakolatiga ega, biroq ular amalda bunday qilmayotgandi.

Ushbu qonun loyihasi o‘ta o‘ng milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvir tomonidan ilgari surildi. U ovoz berish arafasida sirtmoq — dor shaklidagi nishon taqib yurgan.

Falastin prezidenti Mahmud Abbos ushbu qonunchilikni xalqaro huquqning buzilishi va falastinliklarni qo‘rqitishga qaratilgan muvaffaqiyatsiz urinish deb qoraladi.

Isroildagi Fuqarolik huquqlari assotsiatsiyasi ushbu qonun ustidan Isroil Oliy sudiga apellyatsiya berganini ma’lum qildi. Isroilning B'Tselem huquqni muhofaza qilish guruhi G‘arbiy sohildagi harbiy sudlarda aybdor deb topish darajasi 96 foizni tashkil etishi va iqrorlik ko‘rsatmalari qiynoqlar orqali olinishini aytib keladi.

Urush davom etmoqda. Tramp arablardan pul olmoqchi

30 mart kuni Eron Dubay qirg‘oqlarida xom neft bilan to‘la tankerga hujum qildi va uni yoqib yubordi. Kuvayt bayrog‘i ostidagi «Al-Salmi» kemasiga qilingan ushbu hujum — Ho‘rmuz bo‘g‘ozida savdo kemalariga qilingan navbatdagi zarba bo‘ldi.

Kuvayt tomoni qiymati 200 million dollardan ortiq bo‘lgan, taxminan 2 million barrel neft tashish quvvatiga ega tankerdagi hujum haqida xabar bergach, dunyo bozorlarida xom neft narxi yana keskin ko‘tarildi.

Kema egasi bo‘lgan «Kuwait Petrolium» zarar darajasi baholanayotganini bildirdi va neft to‘kilishi ehtimolidan ogohlantirdi. Dubay rasmiylari keyinchalik dron hujumiga uchragan tankerdagi yong‘inni nazorat ostiga olishga muvaffaq bo‘lgan. Jabrlanganlar haqida ma’lumot berilmadi.

Urushda tomonlarning hujumlari susayish alomatlarini ko‘rsatmayapti va keng ko‘lamli mojaro xavfi ortib bormoqda. Eron tarafdori bo‘lgan husiychilar so‘nggi kunlarda Isroilga raketa va dronlar otish orqali urushga qo‘shildi. Turkiya esa Erondan uchirilgan ballistik raketa NATOning mudofaa tizimlari tomonidan urib tushirilganini ma’lum qildi.

AQSh armiyasining elita 82-havo-desant diviziyasining minglab askarlari Yaqin Sharqqa yetib kelmoqda. Oq uy matbuot kotibi Karolin Levitt keyinroq Tramp Tehron bilan o‘zi belgilagan 6 aprel muddatidan oldin kelishuvga erishmoqchi ekanini aytdi. Levittning so‘zlariga ko‘ra, Eron bilan muzokaralar olg‘a siljimoqda va Tehronning ommaviy ravishda aytayotganlari AQSh rasmiylari bilan shaxsiy uchrashuvlarda aytayotganlaridan farq qiladi.

Reutersʼning yozishicha, Tramp arab davlatlaridan urush xarajatlarini to‘lashni so‘rashni ko‘rib chiqyapti. Levitt jurnalistning bu g‘oya haqidagi savoliga javoban: «Bu uning xayolidagi g‘oya ekanini bilaman va o‘ylaymanki, bu haqda undan yana ko‘proq eshitasiz», dedi. Shu kunlarda Tramp ma’muriyati Kongressdan ham urush uchun qo‘shimcha 200 milliard dollar mablag‘ so‘ragan. Ushbu so‘rov yangi xarajatlarni tasdiqlashi kerak bo‘lgan AQSh Kongressida keskin qarshilikka uchramoqda.

Hindiston aholisini sanamoqchi

Dunyoda eng ko‘p aholiga ega deb hisoblanadigan Hindistonda aholini sanash jarayoni boshlandi. Milliarddan oshgan har bir kishini sanab chiqish uchun 3 milliondan ortiq hind amaldorlari jalb qilinadi. Bu ulkan vazifa pandemiya sabab kechiktirilgan edi.

Hukumatning ma’lum qilishicha, har o‘n yilda bir marta o‘tkaziladigan aholini ro‘yxatga olish jarayoni 1 apreldan boshlanadi. Dastlab o‘zini onlayn ro‘yxatdan o‘tkazishni istagan fuqarolar uchun qisqa muddat beriladi. Shundan so‘ng uyma-uy yurib o‘tkaziladigan ikki bosqichli jismoniy so‘rovnomalar boshlanadi.

Rasmiylarga ko‘ra, aholini ro‘yxatga olish jarayonida kastalar — tabaqalar haqidagi ma’lumotlar ham to‘planadi. Bu yordam oluvchilar sonini aniqlash uchun kerakligi aytilmoqda.

BMT Aholishunoslik jamg‘armasi ma’lumotlariga ko‘ra, 1,4 milliarddan ortiq aholiga ega bo‘lgan Hindiston 2023 yilda aholi soni bo‘yicha Xitoydan o‘zib ketgan edi. Tahlilchilar va iqtisodchilar Hindiston aholisining hajmini xavotirli holat deb hisoblamaydi. Balki malakali ishchilarning katta zaxirasini yaratish imkoniyati sifatida qaraydi.

Livanda BMT tinchlikparvarlari o‘ldirildi

Dushanba kuni Isroil Bayrutdagi «Hizbulloh» foydalanadigan infratuzilmaga raketa zarbalari berdi. Natijada Livan poytaxti uzra qora tutun qopladi. Livan janubidagi hujumlarda BMTning indoneziyalik uch nafar tinchlikparvar askari halok bo‘ldi.

Indoneziya voqeani qoraladi va tinchlikparvar askarlarga yetkazilgan har qanday zarar qabul qilinmasligini bildirdi, shu bilan birga «Isroilning Livan janubidagi hujumlarini» ham qoraladi.

Isroil harbiylari ushbu hodisadan xabardor ekanini va ular «Hizbulloh» yoki harbiylar faoliyati natijasida yuz berganini aniqlash uchun har tomonlama ko‘rib chiqilayotganini aytdi.

Isroilning Livanga bergan zarbalari natijasida 1240 dan ortiq odam halok bo‘lgan. Livan Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, dam olish kunlari Isroil zarbalari oqibatida kamida 10 nafar tibbiyot xodimi halok bo‘lgan. Shanba kuni o‘z avtomobiliga berilgan Isroil zarbasi natijasida uch nafar jurnalist ham halok bo‘ldi. Isroil harbiylari dushanba kuni Livan janubidagi janglarda oltinchi askari halok bo‘lganini aytdi.

Isroil Livan chegarasidan qariyb 30 km shimolda oqib o‘tuvchi Litani daryosigacha bo‘lgan bufer zona – mustaqil davlat hududini bosib olmoqchi. Uning quruqlikdagi qo‘shinlari Livan chegarasidagi shaharlarga bostirib kirib, u yerda uylarni vayron qilmoqda.

Ash-Shar’a Germaniyaga keldi

Germaniya kansleri Fridrix Mers va Suriya prezidenti Ahmad ash-Shar’a kelgusi uch yil ichida olmon yurtidagi suriyaliklarning 80 foizi o‘z vataniga qaytishiga umid qilmoqda.

Berlinda Ash-Shar’a bilan bo‘lib o‘tgan uchrashuvdan so‘ng so‘zga chiqqan Mers Suriyadagi vaziyat «hozirda tubdan o‘zgargani»ni aytdi. Shu sababli migrantlarning «himoyaga bo‘lgan ehtiyoji qayta baholanishi lozim». Biroq qaytish jarayoni qanday amalga oshirilishi bo‘yicha tafsilotlar kam bo‘ldi.

Germaniyadagi millionga yaqin suriyaliklarning aksariyati 2015 yildagi qochqinlar inqirozi paytida, sobiq kansler Angela Merkel fuqarolar urushidan qochganlar uchun chegaralarni yopmaslik haqida qaror qabul qilganida kelgandi. Ammo bu Merkel uchun siyosiy yukka ham aylandi va migrantlarga qarshi kampaniyalar boshlanishiga sabab bo‘ldi.

Xususan, Germaniyada immigratsiyaga qarshi partiyani qo‘llovchilar soni oshgach, Mers hukumati ham migrantlarga nisbatan qattiqroq siyosat yurita boshladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, dastlabki ustuvor vazifa «yashash huquqi muddati tugaganlar», ayniqsa, jinoyatchilarni qaytarish bo‘ladi. Ammo u boshqalar ham ularning ortidan borishini qo‘shimcha qildi.

Mers suriyalik shifokorlar va qarovchilar xohishlariga ko‘ra qolishlari o‘z mamlakati manfaatlariga mos kelishini aytdi. Shar’aning ta’kidlashicha, Suriya Germaniya fuqarolar urushi davrida qochqinlar uchun o‘z eshiklarini ochganini hech qachon unutmaydi. Suriya yetakchisi shuningdek, migrantlarning tartibli migratsiyasini tashkil qilish haqida gapirgan.

Zelenskiy safardan mamnun

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Yaqin Sharq mamlakatlariga qilgan safarini muvaffaqiyatli deb e’lon qildi va xavfsizlik sohasidagi hamkorlik bo‘yicha bir qator kelishuvlar imzolanganini aytdi.

Zelenskiy arablarga Eron tomonidan uchirilgan dronlar hujumiga qanday qarshi turish bo‘yicha Ukraina tajribasini taklif qilgandi. U Rossiyaga qarshi to‘rt yil davom etayotgan urushda orttirilgan Ukraina texnologik bilimlarini targ‘ib qildi.

Kiyevga qaytganidan so‘ng Zelenskiy Saudiya Arabistoni, BAA va Qatar bilan «tarixiy» xavfsizlik kelishuvlariga erishilganini ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Ukraina Iordaniya va Kuvayt bilan ham ish olib bormoqda, yana ikki davlat — Bahrayn va Ummon ham qiziqish bildirgan.

Zelenskiy qurol-yarog‘ savdosi hukumat darajasida hal qilinishi kerakligini ta’kidlab, biznes tuzilmalarini mijozlar bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri aloqa qilishdan ogohlantirdi.