Kosmik kemalar koinotni zabt etayotganda podshohlar urush bilan band - hafta dayjesti

Assalomu alaykum, azizlar. Bugun 12 aprel, yakshanba. O‘tgan yil 12 aprel shanba kuniga to‘g‘ri kelgan va o‘sha haftadagi dayjestda Yuriy Gagarin kosmosga chiqqani haqida gapirganim esimda. Bugun so‘zboshida yomg‘irdan keyin Samarqand shahri ko‘chalarini suv bosgani haqida gapirishni rejalashtirgandim, lekin o‘ylab qarasam, bu yangilik emas, har bahorda takrorlanadigan holat. Keling, so‘zimizni shu kunlarda insoniyatni yangi bosqichga olib chiqqan chinakam katta voqea bilan boshlaymiz.

«Artemis II» kosmik kemasi tarixiy Oy missiyasini yakunlab, eson-omon Yerga qaytdi. Amerika milliy koinot boshqarmasi NASA yillar davomida tayyorlangan missiyani muvaffaqiyatli yakunladi. Uch amerikalik va bir kanadalik fazogir Yer orbitasidan rekord darajada uzoqlashdi, Yer «botishi» kabi unikal kadrlar olib, Oyning ort tomoniga o‘tib chinakam olamshumul ishlarni amalga oshirishdi.

Bu missiya shunchaki rasm olish, «Amerika boshqalardan zo‘r ekanini ko‘rsatish uchun» qilingani yo‘q, fazogirlar o‘rgangan yangiliklar asosida ko‘plab tadqiqotlar qilinadi, inson koinotga yanada yaqinlashadi.

Butun insoniyatni bu ajoyib tarixiy missiya bilan tabriklasak bo‘ladi. «Artemis II» havo kemasi 12 aprel — koinot kuni arafasida Yerga qaytgani ham ma’joziy ma’no ifodalayotgandek. Albatta, Amerika Rossiyadan yaxshiroq ekanini isbotlashga urinmaydi, oxirgi yillarda oradagi farq haddan tashqari kattalashib ketdi, lekin baribir Vashingtonda ham zimdan raqobatni his qilishadi. Birinchi bo‘lib insonni kosmosga uchirgan davlat bugun nimalar bilan band ekani-yu, raqobatchilar qayerda yurganini qarang... Biz doimgidek haftaning eng muhim voqealarini birgalikda eslaymiz.

Sulh

Hafta davomida Amerika prezidenti Tramp Eron bilan ikki haftalik sulh e’lon qildi. Oldinroq Oq uy rahbari Eronga «butun tamaddunni yo‘q qilish» bilan tahdid qilgandi. Bu tahdid yadroviy zarba bo‘lishi mumkinligi taxmin qilindi. Lekin dedlayn tugashiga bir necha soat qolganida Tramp Erondan taklif olgani, uning asosida muzokara o‘tkazishga tayyorligini aytdi.

Bu bayonotdan keyin Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochdi. Lekin ko‘p o‘tmay har ikki tomon sulhni buzganini aytib bir-birini ayblab chiqdi. Eron Isroilning Livanga hujumlari sulhni buzish ekanini bildirdi, chunki «Hizbulloh» ham sulhga qo‘shilgandi. Urushning eng asosiy tashabbuskori Isroil ko‘p o‘tmay Livan bilan muzokara boshladi.

Tramp Eron bilan muzokara o‘tkazish uchun Pokistonga vitse-prezident Jyey Di Vensni yubordi. Bu Amerika prezidenti urushni tugatmoqchi degani, chunki jamiyatda norozilik kuchayib ketdi. Katta ehtimol bu muzokaralardan keyin tomonlar kelishuvga erishadi va urush tugaydi. Bu Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi muzokaraga o‘xshamaydi, bu yerda ikki dushman o‘rtasidagi farq juda katta. Eron uzoq urushga bardosh berolmaydi. Va har qanday holatda Eron hukumati urushda g‘alaba qozongani haqida e’lon qila oladi. Hatto Amerika bilan yadro kelishuvi imzolasa ham.

Trampda esa vaziyat qiyin. U hech qanaqasiga «urushda g‘alaba qozonganiga» amerikaliklarni ishontirolmaydi. Hozir Amerika uchun muhimi urushni tezroq tugatish, tez orada jahon chempionati boshlanib, sayyohlar oqib kela boshlaydi. Mundial tugashi bilan noyabrdagi oraliq saylovlarga e’tibor qaratish kerak. O‘sha parlament saylovlarida prezidentlik taqdiri ham hal bo‘lishi mumkin.

Maktablar zarba ostida

Amerika va Isroil boshlagan urush oqibatida Eronda minglab tinch aholi vakillari halok bo‘ldi, juda ko‘p infratuzilma obektlari vayron qilindi. Amerikaning NYT gazetasi tahlilchilari Amerika zarbasi oqibatida Eronda kamida 22 ta maktab va 17 ta kasalxona zarbaga uchraganini tasdiqladi. Erondagi Qizil yarimoy xalqaro tashkiloti esa kamida 763 ta maktab, 316 ta kasalxona zarbaga uchraganini ma’lum qilgan. Tashkilot hisob-kitobiga ko‘ra, Amerika va Isroil zarbalari sabab kamida 1701 nafar tinch aholi vakillari halok bo‘lgan.

Yer «botishi»

Shanba kuni tongda NASA’ning «Artemis II» havo kemasi Oy bo‘ylab tarixiy missiyani yakunladi. Fazogirlar Yerdan rekord darajada — 407 ming km uzoqlashdi. Ular Oyning orqa tomoniga o‘tishga muvaffaq bo‘lib, Yer «botishi» kabi unikal hodisalar kadrini e’lon qildi. Kadrda sayyoramiz xuddi yarimoyga o‘xshab ko‘rinadi. Albatta, bu doim sodir bo‘ladigan voqea, lekin inson Oyning ortiga o‘tish orqali bunaqa noyob hodisani ilk marta o‘z ko‘zi bilan ko‘rdi.

Fazogirlar to‘liq Quyosh tutilishi kabi unikal hodisaga ham guvoh bo‘lishdi. Kosmonavt Viktor Glover buni «ilmiy fantastika» deb atadi. «Artemis II» fazogirlari olgan suratlarni ko‘rib shunchaki zavqlaning. Ulardan birida Venera ham nur sochib turibdi. Oydan turib olingan Yerning ko‘rinishi esa aql bovar qilmas go‘zallik...

Isroilning Livandagi urushi

Erondagi urushning eng asosiy tashabbuskori, eng asosiy tarafdori, shubhasiz, Isroil. Binyamin Netanyahu eng yaxshi tushlarida ham bunaqasini ko‘rmagan bo‘lsa kerak. Amerikalik olimlar koinotni zabt etayotgan bir vaqtda Amerika prezidenti ertalabdan turib Eronga berilgan zarbalar bo‘yicha hisobot tinglaydi. Isroil uchun bu orzuning o‘zginasi.

Ana shu Isroil «katta akasi» Amerika Eronni bombalayotganidan foydalanib Livanda urush boshlab oldi. Quruqlik amaliyotida birin-ketin isroillik harbiylar o‘la boshlagandiki, Bibi yana havo zarbalariga zo‘r berdi. Tramp sulh e’lon qilganidan bir necha soat o‘tib TSAHAL Livanga raketa yog‘dirdi. O‘n daqiqa ichida yuzdan ortiq nishonga bomba otilgani Isroil sulhdan qanchalik norozi bo‘lganini ifodalaydi. Bu intensivlikni boshqacha izohlash qiyin. Isroil tomoniga ko‘ra, «faqat «Hizbulloh» obektlari nishonga olingan». Vaholanki, Netanyahu «Hizbulloh» ustidan g‘alaba haqida o‘tgan yildayoq e’lon qilib bo‘lgandi.

Keyinroq Isroil Livan bilan muzokara boshlashini e’lon qildi. Netanyahu muzokarani go‘yoki «Livan tomoni ko‘p marta iltimos qilgani sabab» boshlayotganini aytdi.

Si Tayvan muxolifati bilan uchrashdi

Juma kuni Pekinda noodatiy uchrashuv bo‘lib o‘tdi. Xitoy raisi Si Jinping Tayvandagi eng yirik muxolif partiya rahbari Cheng Li Vun bilan uchrashdi. Bunaqa uchrashuv doim ham bo‘lavermaydi. Har ikki tomon uchrashuvda Tayvan bo‘g‘ozidagi tinchlikni saqlashga intilishini aytgan. Li Vun xonim Xitoyga Si Jinping taklifiga ko‘ra borgan va olti kun davomida bir qator yirik shaharlarda turli darajadagi uchrashuvlarda ishtirok etishi ko‘zda tutilgan.

Xitoy 2016 yil Tayvan tepasiga mahalliy demokratik partiya rahbari kelganidan keyin yuqori darajadagi uchrashuvlar o‘tkazmay qo‘ygandi. Chunki o‘sha rahbariyat «yagona Xitoy davlati» konsepsiyasini keskin rad etgan. Ya’ni, Tayvan mustaqil davlat ekaniga urg‘u bergan. Tayvan hukumati muxolif partiya yetakchisining Pekinga tashrifini qoraladi.

Ma’lumot uchun, Xitoy Tayvanni o‘zining ajralmas qismi deb hisoblaydi va orolni kuch bilan egallab olish variantini ham istisno qilmaydi.

Hafta iqtibosi

Barak Obamaning birinchi ma’muriyati vaqtida to‘rt yil davomida davlat kotibi lavozimida ishlagan Jon Kerri Amerikaning Eronda boshlagan urushi haqida gapirdi. Uning fikricha, hozirgi urushni Amerika jamiyati qo‘llamaydi. Kerri urush Isroil manfaati uchun bo‘layotganini ta’kidladi.

«Urush boshlayotganda o‘z xalqingiz qo‘lloviga umid qilasiz, shunda nima uchun jang qilayotganingiz aniq bo‘ladi. Hozirgi urush esa Netanyahuning uzoq yillik orzusi», dedi diplomat.

Amerikada «urush Isroil manfaatiga ko‘ra o‘tkazilayotgani» haqida tobora ko‘proq odam fikr bildirmoqda. Hatto ashaddiy konservatorlar orasida Tramp boshlagan urushni qoralayotganlar ko‘paydi.

Hafta suratlari

Odatdagidek videoni hafta suratlari bilan yakunlaymiz. Suratlardan biri Amerikada, biri Yer orbitasidan tashqarida olingan. Hamkasbimiz Julia Nikinson suratga olgan birinchi kadrda Oq uydagi matbuot anjumani tasvirlangan.

Deyarli barcha jurnalistlar Donald Trampga savol berish umidida qo‘lini ko‘targan. Albatta, Amerika prezidenti ishtirokidagi matbuot anjumanlari doim shunday kayfiyatda o‘tadi, noodatiy hech narsa yo‘q. Shunchaki orqa tomondan olingan bu kadr Amerikadagi bugungi siyosiy holatni juda aniq ifodalaydi: amerikaliklarning Donald Trampga savollari juda ko‘p.

Ikkinchi tarixiy kadr Yer orbitasidan tashqarida, Oy sirtidan turib olingan. «Artemis II» kemasidan turib olingan kadrda noodatiy fazoviy hodisa — Yer «botishi» ko‘ringan.

Biz Quyosh botishi, Oyning turli shaklga kirishiga guvoh bo‘lganmiz, lekin go‘zal sayyoramiz «botishi»ni ko‘rish nasib etmagan. NASA fazogirlariga nasib etdi. Amerikaliklarning Oy missiyasi haqida bugun ko‘p gapirdik, lekin ishoning, bu shunga arziydi. Bir so‘z bilan aytganda, bu takrorlanmas suratda cheksiz koinotda Yerimizni muallaq qilib qo‘ygan Allohning qudrati tasvirlangan. Ajoyib she’rda aytilganidek, Sen yaratgan olam-u inson go‘zal... Omon bo‘ling, azizlar. Haftalik dayjest loyihasi bilan keyingi yakshanbagacha.