Infografika: dunyodagi eng chuqur 10 ta ko‘l

WorldAtlas ma’lumotlari asosida tayyorlangan infografikada dunyodagi eng chuqur ko‘llar maksimal chuqurligi bo‘yicha reytingda taqdim etilgan.

Rossiyada joylashgan Baykal nafaqat eng chuqur, balki Yer yuzidagi eng qadimiy ko‘l ham hisoblanadi. Olimlar uning yoshi taxminan 25–30 million yil ekanini ta’kidlaydi.

Baykalning maksimal chuqurligi 1642 metrga yetadi. Bu ko‘rsatkich 1470 metr chuqurlikka ega ikkinchi o‘rindagi Tanganika ko‘lidan 172 metrga ko‘pdir.

Mutaxassislar fikricha, bunday ulkan chuqurlik ushbu suv havzalarining kelib chiqishi bilan bog‘liq. Baykal ham, Tanganika ham rift ko‘llari qatoriga kiradi. Bunday ko‘llar faqat tektonik faol hududlarda shakllanadi.

Yer yuzidagi ko‘plab ko‘llar muzliklar harakati natijasida paydo bo‘lgan. Muzliklar millionlab yillar davomida rel’yefda chuqurliklar hosil qilib, keyinchalik ular suv bilan to‘lgan.

Rift ko‘llari esa Yer qobig‘i uzoq yillar davomida cho‘zilib, yorilib va siljib borishi natijasida yuzaga kelgan ulkan botiqliklarda shakllanadi. Keyinchalik ushbu botiqliklar suv bilan to‘lib, chuqur ko‘llarga aylangan.

Nihoyatda katta chuqurlik sababli bu kabi ko‘llarda jahon miqyosidagi ulkan toza suv zaxiralari mavjud. Faqat Baykalning o‘zida sayyoradagi muzlamaydigan yuza suvlari zaxirasining qariyb 20 foizi saqlanadi. Bu esa uning global ahamiyatini yanada oshiradi.

Reytingdagi ayrim ko‘llar o‘ziga xos xususiyatlari bilan ham ajralib turadi. Masalan, Antarktidadagi Vostok ko‘li taxminan 1000 metr qalinlikdagi muz qatlami ostida joylashgan bo‘lib, mutlaq qorong‘ilikda mavjud.

AQShdagi Kreyter ko‘li esa qadimiy vulqon krateri ichida joylashgan.

Kaspiy dengizi suvi oddiy dengiz suviga nisbatan taxminan uch barobar kam tuzli bo‘lsa-da, 1030 metr chuqurlik bilan reytingda uchinchi o‘rinni egallaydi. Shu bilan birga, u maydoni bo‘yicha dunyodagi eng yirik ko‘l hisoblanadi.

Dunyodagi eng chuqur o‘nta ko‘l reytingi deyarli barcha qit’alarni qamrab oladi. Ro‘yxatga Rossiya, Markaziy Osiyo, Shimoliy va Janubiy Amerika, Afrika, Antarktida hamda Janubi-Sharqiy Osiyodagi ko‘llar kiritilgan.

Ayrim ko‘llar bir nechta davlat hududida joylashgan. Masalan, Tanganika ko‘li Tanzaniya, Kongo Demokratik Respublikasi, Burundi va Zambiya qirg‘oqlarini yuvadi. Kaspiy dengizi besh davlat bilan chegaradosh. O’Xiggins — San-Martin ko‘li Chili va Argentina o‘rtasida joylashgan bo‘lsa, Malavi ko‘li Mozambik, Malavi va Tanzaniya bilan bog‘langan.