Bolalarga sifatsiz nonuşta tarqatilmoqda

2023 yilga möljallangan davlat dasturiga oid farmon loyihasi muhokamaga qöyildi. Unda şu yilning özida bepul ovqat beriş tizimi bilan 2,5 mln nafar öquvçi qamrab olinişi, buning uçun 2,7 trln sömga yaqin mablağ ajratilişi aytildi. Ammo bepul ovqatlantiriş yengil tamaddi şaklida böladimi yoki issiq ovqat, menyu qanday tuziladi, undan nimalar joy egallaydi, jarayonda kimlar iştirok etadi, kabi savollar hamon oçiqligiça qolmoqda.

“Bepul nonuşta”ning asl mazaxöraklari – aslo bolalar emas

Iqtisodçi va bloger Otabek Bakirov yuqoridagi holatlarga munosabat bildirar ekan, bu kamçiliklar röyirost aytilayotgani yaxşiligini, lekin közda tutilayotgan yeçimlar öşa-öşa: kamçiliklarni bartaraf etiş, aybdorlarga çora köriş bilan çegaralanib qolmasligini aytmoqda.

“Heç bir mas’ul hozir maktablarda bolalarga zarurroq yordamlar nimalar ekanining röyxatini tuzmagan. Balki bu oddiygina normal hojatxonaning mavjud bölişidir? Balki bu suvning, mayli issiq suv bölmasin, oddiygina içimlik suvining bölişidir? Balki zarurat hisoblangan sport zali bilan boğliqdir? Ikkinçi va uçinçi smenada öqiyotganlar uçun bu birinçi smenada öqiş imkoniyati bölişi mumkin. Yuzlab maktablar burjuy peçkalar bilan isitiladi. Balki qozonxonalar zarurroqdir.

Mas’ullar orasida bunday savollarni beradiganlar hozirça yöq. Qaydan ham bölsin, ular “labbay, xöp böladi” deydigan ijroçilar, ular Tetçer emas.

Qoraqalpoğiston va Xorazmda yiliga 100 mlrd sömdan, tez orada butun Özbekiston böylab bir neça trln sömlik “bepul nonuşta” yölga qöyiladi. “Bepul nonuşta”ning asl mazaxöraklari aslo bolalar emas, bu kun kelişini orziqib kutib ötirişibdi”, — deya ta’kidlaydi Bakirov.

“Tekin” deyilayotgan narsaning xarajatlari ustida örtadagi foyda köruvçilarning ham “marja”si ötiribdi

Ta’lim böyiça ekspert Komiljon Jalilov ham holat böyiça öz munosabatini bildirgan.

“Tekin” deyilayotgan heç bir narsa aslida tekin bölmaydi: siz soliq tölovçi sifatida unga pul tölaysiz. Ba’zan esa “tekin” deyilayotgan narsa bevosita pul tölab sotib olganingizdan köra qimmatroqqa tuşişi ham mumkin, çunki sotib olayotgan narsangizning bozordagi muqobillarini örganib, narx va sifat böyiça özingizga maqbulini tanlaysiz, sizga özingiz tölayotgan soliqlar hisobidan “tekin” deya taqdim qilinayotgan narsaning xarajatlari ustida esa örtadagi foyda köruvçilarning ham “marja”si ötiribdi.

Qoraqalpoğistonda ham boşlanğiç sinflarga “tekin” deya tarqatilgan iste’molga yaroqsiz, zararkunandalar bilan zararlangan oziq-ovqat uçun aslida siz-u biz soliq tölovçi sifatida pul tölaganmiz. Bakiroo aytganidek, bu pullar boşqa muhimroq, zarurroq narsalar uçun ham sarflanişi mumkin edi. Balki bu "tekin" ovqat amaliyotini butun respublikaga joriy qilişdan oldin yana bir marta öylab, prioritetlarni töğri belgilab olarmiz?” — degan u.

Şuningdek, yana bir guruh odamlar bepul ovqat berişda öquvçilar ratsioni diyetolog va boşqa mutaxassislar bilan bamaslahat şakllantirilişi, bunda bolaning salomatligiga alohida e’tibor qaratiş kerakligini aytgan.

Umuman olganda, boşlanğiç sinflar uçun bepul ovqatlantiriş tizimini yölga qöyiş yomon iş emas, ammo jarayonda inobatga olinişi zarur bölgan bir qança jihatlar mavjud. Agarda yangi öquv yilidan bu amaliyot butun respublikada Qoraqalpoğiston yoki Xorazmdagi kabi yölga qöyiladigan bölsa, bizni hali köp muammolar kutib turgan bölişi mumkin.