Siyosatshunos: O‘zbekistonning YeOIIga qo‘shilishidagi 5 salbiy nuqta

YeOII ichida muvozanat mavjud emas, bu tashkilot umumiy salohiyatining 90 foizi Rossiya hissasiga to‘g‘ri keladi. Siyosiy qarorlar qabul qilish ham, axborot oqimlari ham shuni ko‘rsatadiki, bu tashkilotning maqsadi – Rossiya manfaatlarini «parvarishlash»ga qaratilgan.

O‘zbekistonda 2016 yilda oliy hokimiyat almashar ekan, O‘zbekiston Karimovdan meros qolgan «tashqi siyosatdagi izolyatsionizm» va «geosiyosiy dixotomiya» (bir tomon bilan yaqinlashish va boshqa tomonlar bilan uzoqlashish) siyosatidan voz kecha boshladi. O‘zbekistonda yangi hokimiyatning yillar davomida to‘planib qolgan iqtisodiy, siyosiy va geosiyosiy muammolarni hal qilish maqsadida xalqaro hamjamiyat bilan erkin va manfaatli hamkorlik qilishga ehtiyoji nihoyatda katta. 

O‘zbekistonning YeOIIga kirishi nafaqat O‘zbekistonning ichki ishlariga, iqtisodiy vaziyatga va ijtimoiy kayfiyatga salbiy ta'sir qiladi, balki tashqi siyosatida yangi shakllana boshlagan muvozanatga ham salbiy ta'sir o‘tkazadi degan xavotirlar keng tarqalgan.

To‘rtinchidan, O‘zbekiston shu paytgacha YeOIIga kirish o‘rniga bu tashkilot doirasidagi «Erkin savdo hududi»ga kirishga allaqachon qiziqish bildirgan, ariza topshirgan. Eron Islom Respublikasi, Xitoy Xalq Respublikasi, Kuba va boshqa ko‘plab davlatlar ham bu borada muzokaralar olib bormoqda. Agar YeOIIning maqsadi – iqtisodiy hamkorlik bo‘ladigan bo‘lsa va uning siyosiy va geosiyosiy maqsadlari bo‘lmasa, O‘zbekistonning erkin savdo hududiga qiziqishi inobatga olinishi va qondirilishi barcha taraflar uchun, hech qanday muammolarga yo‘l bermasdan, iqtisodiy hamkorlikni yanada kuchaytirish imkonini beradi.

Beshinchidan, O‘zbekistonda 2016 yilda oliy hokimiyat almashgach, rasmiy Toshkentning Rossiya Federatsiyasi bilan ikki tomonlama munosabatlari mutlaq ijobiy tomonga o‘zgardi. Bugun ikki davlatning iqtisodiy, siyosiy, madaniy-gumanitar hamkorligi nihoyatda yuqori darajada. Agar O‘zbekiston YeOIIga qo‘shiladigan bo‘lsa, bu O‘zbekistondagi ijtimoiy va siyosiy kayfiyatga salbiy ta'sir ko‘rsatishi ham mumkin.

Masalan, agar O‘zbekiston YeOIIga qo‘shilgach mamlakatdagi ijtimoiy vaziyat tezda ijobiy tomonga o‘zgarmasa (tezda ijobiy o‘zgarishlar uchun asos ham mavjud emas), 2-3 yil ichida Rossiyaga qarshi kayfiyatlar kuchayishi mumkin. Bugungi kunda YeOIIga a'zo bo‘lgan Qozog‘iston va Qirg‘izistonda ham Rossiyaga nisbatan ijtimoiy ishonch oldingiga nisbatan pasaygan. 

Uzoq muddatli vaziyatda O‘zbekistonda Rossiyaga qarshi kayfiyatdagilar soni ortishi na O‘zbekistonning va na Rossiyaning manfaatlariga to‘g‘ri keladi. O‘zbekiston yaqin o‘n yil ichida aholi soni bo‘yicha post-sovet hududidagi ikkinchi davlatga aylanadi (Ukraina uchinchi o‘ringa tushishi hisobiga). Rossiya esa o‘zining geosiyosiy loyihalarini deb Ukraina, Gruziya va Boltiq bo‘yi davlatlari bilan munosabatlarini tarixiy ko‘lamda salbiylashtirib ulgurgan.

Rasmiy Moskva O‘zbekistonda ham ijtimoiy zo‘riqishlar va bu bilan bog‘liq Rossiyaga qarshi kayfiyatlar urchish xavfini inobatga olib, O‘zbekistonni YeOIIga a'zo qilish borasidagi qarashlarini qayta ko‘rib chiqishi, rasmiy Toshkentning tashkilot doirasidagi «Erkin iqtisodiy hudud»ga qiziqishini inobatga olishi maqsadga muvofiq bo‘lardi.

Kamoliddin Rabbimov

Muallif fikri tahririyat nuqtai nazaridan farq qilishi mumkin