Xitoyni yadroviy sinovlarda ayblagan AQSh, Jyenevadagi muzokaralar va prezidentini ishdan olgan Peru Kongressi – kun dayjesti

O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.

Eron va AQSh asosiy tamoyillar bo‘yicha kelishdi

Eron va AQSh seshanba kuni Jyenevada bo‘lgan muzokaralarda asosiy «yo‘naltiruvchi tamoyillar» bo‘yicha o‘zaro tushunishga erishdi, biroq bu kelishuv yaqin orada imzolanadi degani emas.

«Turli g‘oyalar ilgari surildi, bu g‘oyalar jiddiy muhokama qilindi. Oxir-oqibat biz ayrim yo‘naltiruvchi tamoyillar bo‘yicha umumiy kelishuvga erishishga muvaffaq bo‘ldik», - dedi Eron bosh diplomati Abbos Araqchi.

Shuningdek, Araqchi «yangi imkoniyat oynasi» ochilganini va muhokamalar Eronning qonuniy huquqlari to‘liq tan olinadigan yechimga olib kelishiga umid qilishini aytdi.

AQSh rasmiysi Eron kelasi ikki hafta ichida yadroviy muzokaralardagi tafovutlarni bartaraf etish uchun batafsil takliflar taqdim etishini aytdi. «Oldinga siljish bor, biroq hali muhokama qilinishi kerak bo‘lgan ko‘plab tafsilotlar mavjud», - dedi ismi oshkor etilmagan rasmiy Reutersʼga.

Vositachi bo‘lgan Ummon tashqi ishlar vazirligi ham «hali qilinadigan ishlar ko‘p» ekanini, biroq «aniq keyingi qadamlar» bilan muzokaralar yakunlanayotganini aytdi.

Seshanba kuni muzokaralar boshlanishi vaqtida Eron Inqilobiy gvardiyasi harbiy mashg‘ulotlar tufayli Hormuz bo‘g‘ozining ayrim qismlarini vaqtincha yopgan. Tehron ilgari agar hujumga uchrasa, global neftning katta oqimi o‘tadigan bo‘g‘ozni tijoriy kemalar uchun yopishini aytgandi.

Muzokaralar fonida Trampning Eronda «rejim almashinuvi» eng yaxshi yo‘l bo‘lishi mumkin, degan fikriga oliy rahbar Oyatulloh Ali Xominaiy javob berdi.

«AQSh prezidenti ularning armiyasi dunyodagi eng kuchlisi, deydi. Ammo dunyodagi eng kuchli armiya ham ba’zan shunday qattiq zarba yeyishi mumkinki, o‘rnidan tura olmaydi», - deydi u mahalliy OAVlarda e’lon qilingan izohlarda.

Dunyo bo‘ylab Ramazon shukuhi

Saudiya Arabistoni va yana bir nechta musulmon davlatlar 18 fevraldan Ramazon oyi boshlanganini e’lon qildi. 17 fevral kuni Makka va Madinadagi ikki Haramda tarovih namozlari boshlandi.

Saudiya rasmiylari seshanba kuni kechqurun ularning kuzatuv guruhlari tomonidan oy ko‘rilganini ma’lum qilgan. BAA, Qatar, Bahrayn, Kuvayt, Yaman, Afg‘oniston va Falastin ham Saudiyaga ergashdi.

Boshqa bir qator musulmon davlatlar ularning hududida oy ko‘rinmaganini bildirib, Ramazonni 19 fevral — payshanba kuni boshlashini ma’lum qildi. Ular qatoriga Misr, Malayziya, Turkiya, Indoneziya, Ozarboyjon, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, O‘zbekiston, Iordaniya hamda AQSh va Yevropadagi musulmon jamoalari kiradi.

Eron, Marokash, Hindiston, Bangladesh va Pokiston kabi bir qator davlatlar esa Ramazon payshanba yoki juma kuni boshlanishi mumkinligini aytgan.

AQSh rasmiysi: «Xitoy yadroviy sinovlarni o‘tkazgan»

AQShning yuqori martabali rasmiysi Xitoy go‘yoki 2020 yil iyun oyida o‘tkazgan yerosti yadroviy sinov portlashi haqida yangi tafsilotlar borligini aytdi. Davlat departamentining yordamchi kotibi Kristofer Yavning aytishicha, Qozog‘istondagi masofaviy seysmik stansiya 2020 yil 22 iyunda Xitoyning g‘arbiy qismidagi sinov poligonida sodir bo‘lgan 2,75 magnitudali «portlash»ni qayd etgan.

«O‘shandan beri qo‘shimcha ma’lumotlarni ko‘rib chiqdim. Bu hodisa portlashdan boshqa narsa bo‘lish ehtimoli juda past yagona portlash», dedi u.

«Ma’lumotlar kon qazish portlashlariga va zilzilaga ham mutlaqo mos kelmaydi. Bu yadroviy portlash sinovida kutishingiz mumkin bo‘lgan hodisa», dedi Yav. U yadro muhandisligi bo‘yicha doktorlik darajasiga ega, sobiq tahlilchi va mudofaa sohasida ham ishlagan.

Tahlilchiga ko‘ra, Xitoy sinovni yashirish uchun «decoupling» deb ataladigan usuldan foydalangan bo‘lishi mumkin: bunda qurilma katta yerosti bo‘shlig‘ida portlatilib, atrofdagi tog‘ jinslariga uzatiladigan zarba portlash to‘lqinlari kuchini kamaytiradi.

Yadroviy sinov portlashlarini aniqlash bilan shug‘ullanuvchi xalqaro tashkilot ushbu da’voni ishonch bilan tasdiqlash uchun yetarli ma’lumot yo‘qligini bildirdi.

Vashingtondagi Xitoy elchixonasi esa yadroviy sinov haqidagi da’voni «mutlaqo asossiz» va AQSh yadroviy sinovlarni «qayta boshlash uchun bahona uydirish»ga urinish deb atadi. «Bu yadroviy gegemoniyani davom ettirish va o‘zining yadroviy qurolsizlanish majburiyatlaridan qochishga qaratilgan siyosiy manipulyatsiyadir», dedi elchixona vakili.

Pentagon ma’lumotiga ko‘ra, Xitoy hozir 600 dan ortiq operativ yadroviy kallakka ega va strategik yadroviy kuchlarini kengaytirishni jadal davom ettirmoqda. Prognozlarga ko‘ra, 2030 yilga borib Xitoy 1000 dan ortiq kallakka ega bo‘ladi.

Peru Kongressi prezidentni lavozimidan chetlatdi

Peru Kongressi prezident Xose Jyerini lavozimga kirishganidan atigi to‘rt oy o‘tib lavozimidan chetlatdi. Bunga xitoylik tadbirkor bilan oshkor etilmagan uchrashuv bilan bog‘liq mojaro sabab bo‘ldi.

Jyerini lavozimdan olishni 75 nafar deputat qo‘llab-quvvatladi, 24 nafari qarshi ovoz berdi, uch nafari betaraf qoldi.

Mamlakat so‘nggi sakkiz yil ichida sakkizinchi prezidentga ega bo‘lishi kutilmoqda. Tez-tez bo‘layotgan lavozimdan olishlar Peru siyosiy elitasi jinoyatchilik va korrupsiya kabi saylovchilar muammolarini hal etolmaganini ko‘rsatadi. Natijada mamlakat qisqa muddatli hukumatlar davrida qolmoqda — ularda muammolarni hal qilish uchun yetarli vaqt ham, vakolat ham yo‘q.

Jyerini tanqid qilish choralarini qo‘llab-quvvatlagan deputatlardan biri — jamoatchilik manfaatlarini birinchi o‘ringa qo‘yadigan yetakchini tayinlashni istashini aytdi.

Peru Konstitutsiyasiga ko‘ra, hozirgi Kongress rahbari Fernando Rospigliosi vorislik bo‘yicha navbatdagi shaxs bo‘lsa-da, u prezidentlikni qabul qilishdan bosh tortdi. Shu sabab deputatlar yangi Kongress rahbarini saylashi kerak bo‘ladi va u avtomatik ravishda vaqtinchalik prezident bo‘ladi. 12 aprelda esa yirik saylov bo‘lib o‘tadi.

Rossiya–Ukraina urushi

Rossiya va Ukraina seshanba kuni bir-birini tungi havo zarbalarida aybladi. Ayni paytda ikki davlat Shveytsariyaning Jyeneva shahrida AQSh vositachiligida yangi tinchlik muzokaralarini ham boshlagan.

Rossiya Mudofaa vazirligi havo hujumidan mudofaa tizimlari bir kechada 151 ta Ukraina dronini urib tushirganini, ularning 79 tasi Qora dengiz va Azov dengizi ustida yo‘q qilinganini bildirdi. Keyinchalik yana 27 ta dron urib tushirilgan.

Shuningdek, hujum oqibatida janubdagi Krasnodar o‘lkasida joylashgan Ilsk neftni qayta ishlash zavodida yong‘in chiqib, taxminan 700 kvadrat metr maydonni qamrab olgan.

Alohida holatda Sochi meri kurort shahar «ommaviy» dron hujumiga uchraganini aytdi.

Rossiyaning havo transporti agentligi — Sochi, Krasnodar, Nijnekamsk, Gelendjik va Ijyevsk shaharlari aeroportlarida vaqtinchalik cheklovlar joriy etib, ertalab ularni bekor qildi.

Ukraina esa Odessa port shahrida Rossiya zarbalari oqibatida kamida ikki kishi jarohatlanganini, infratuzilma va fuqarolik binolari shikastlanganini bildirdi.

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy dron zarbalaridan keyin Odessada «o‘n minglab odam» issiqlik va suv ta’minotisiz qolganini, 12 ta hudud hujumga uchragani va to‘qqiz kishi jarohatlanganini yozdi.

Ukraina Harbiy-havo kuchlari Rossiya uchirgan 396 ta drondan 367 tasi va barcha 25 ta raketa urib tushirilganini da’vo qildi.

Bu bayonotlar seshanba kuni Jyenevada Rossiya, Ukraina va AQSh ishtirokidagi 2 kunlik yangi tinchlik muzokaralari boshlangani fonida yangradi. Kreml muzokaralarda hududiy masalalarga e’tibor qaratilishini bildirgan.