Трампнинг баёнотлари нега бир-бирига зид бўлиб чиқади?

АҚШ президенти Доналд Трамп Яқин Шарқдаги уруш бошидан буён қатъий ва муросасоз ёндашув ўртасида қолмоқда. Бир томондан, у Ҳарк оролига десант тушириш каби йўқотишлар эҳтимоли юқори бўлган амалиётлардан тийилмоқда, бошқа томондан ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларида ўз маслаҳатчилари билан келишмаган ҳолда қатъий ва ҳиссиётга бой ултиматумлар қўймоқда. Бу эса Оқ уйнинг ўзида ҳам хаосга ва ҳатто унинг тарафдорлари ўртасидаги тушунмовчиликларга олиб келмоқда, деб ёзади The Wall Street Journal Трамп маъмуриятидаги турли манбалар билан суҳбатларга асосланиб.

Масалан, Трампнинг Пасха куни эълон қилган ва «лаънати бўғоз»ни очишга чақирувчи, «Аллоҳга ҳамд бўлсин» ибораси билан якунланган пости нуфузли христианлар ва республикачи сенаторлар орасида тушунмовчиликларга сабаб бўлди. Улар Оқ уйга қўнғироқ қилиб, президент нима учун христиан байрамида бу иборани тилга олганини ҳамда уятли сўз ишлатганини аниқлашга ҳаракат қилишган.

WSJ нашри ёзишича, Трамп кейинроқ маслаҳатчиларидан бирига Аллоҳ номини тилга олишни ўзи ўйлаб топгани, чунки иложи борича беқарор кўринишни хоҳлаганини – бу эронликларни музокаралар столига ўтиришга мажбур қила олишига ишонганини айтган. У Теҳронга шундай тил тушунарли деб ўйлаган.

WSJ аниқлашича, Трампнинг Эрон келишувдан бош тортган тақдирда, «бутун тамаддун ҳалокатга йўлиқиши» билан таҳдид қилинган кейинги пости ҳам импровизация эди. Президент маслаҳатчилари фикрича, у бу орқали эронликларни қўрқитиш ва можарони якунлашни кўзлаганди.

Трампнинг урушни бошлаш ҳақидаги қарорининг ўзи уни яхши билганларнинг кўпчилигини ажаблантирган, дея ёзади нашр. АҚШ президенти бу қарорни Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу ҳамда ҳарбий маслаҳатчилари билан маслаҳатлашувлардан кейин қабул қилган. У Венесуэладаги операциянинг муваффақиятига ишора қилиб, бу ишда ҳарбийларга ишонишини билдирган – ўшанда америкаликлар бир неча соат ичида президент Николас Мадурони қўлга олишга муваффақ бўлишганди.

Яқин Шарқдаги амалиётни бошлашдан олдин АҚШ президенти жамоатчиликни Эрон билан уруш зарурлигига ишонтириш учун кўп иш қилмади, дея қайд этади WSJ. Шу билан бирга, уруш шу йил кузида конгрессга бўлиб ўтадиган оралиқ сайловларда Республикачилар партияси номзодларининг рейтингига путур етказаётгани маълум бўлгач, унинг ҳафсаласи пир бўлган.

Президентликка қайта сайланиш ҳуқуқига эга бўлмаган Трамп ўзи учун Эрондаги операцияга дунё тартиботини ўзгартириш ва тарихга кириш имконияти сифатида қараган. «Агар биз ҳаммасини тўғри қилсак, дунёни сақлаб қоламиз», – дея унинг сўзларини келтиради WSJ манбаларидан бири.

Уруш бошидан бери Трампнинг барча асосий ёрдамчилари унга ижтимоий тармоқларда ҳеч ким билан келишмасдан берадиган баёнотларини чеклашни тавсия қилишган, чунки бундай постлар унинг сиёсатидаги номувофиқликларни жамоатчиликка яна бир бор кўрсатиб қўяди.

Айрим маслаҳатчилар президентга мамлакатни Оқ уйнинг ҳаракат режаси борлигига ишонтириш учун миллатга мурожаат йўллашни тавсия қилишган. Трамп анчагача бундан бош тортиб келган, аммо 1 апрел куни барибир шундай мурожаат билан чиқиш қилган ва АҚШ аллақачон муваффақият қозонгани, «тез орада» олдинга қўйилган барча мақсадларга эришилишини маълум қилди. Бу нутқ президентни қўллаб-қувватлаш даражасини ошира олмади – чунки унда АҚШ урушдан қачон ва қандай чиқишни режалаштираётганига ойдинлик киритилмаганди.

Ҳўрмуз бўғози ёпилиши Трампнинг ҳафсаласини янада пир қилган. Уруш бошлангунига қадар у Эрон бўғозни ёпишга улгурмасдан таслим бўлиши, агар бўғозни ёпишга ҳаракат қилган тақдирда ҳам америкалик ҳарбийлар бунга йўл қўймаслигига ишонган.

Бўғоз ёпиб қўйилганида эса Трамп Эрон буни бу қадар осонлик билан уддалаганидан қаттиқ ажабланган. Кейин у яна иккилана бошлаган – иттифоқчилардан қўллаб-қувватлов талаб қилиш ҳамда АҚШни ҳеч кимнинг ёрдамига муҳтож бўлмаган куч сифатида намойиш этиш ўртасида. Март ойи охирига келиб у ўз маслаҳатчиларига Эрон билан музокараларни бошлашга топшириқ беради.

Нашрнинг ёзишича, Америка президентининг импулсив услуби илгари ҳеч қачон узоқ давом этган ҳарбий можаро пайтида синовдан ўтмаганди. Январ ойида Венесуэла президенти Николас Мадурони қўлга олиш бўйича амалиётдаги муваффақият Трампнинг ўз ҳаракатлари тўғрилигига бўлган ишончини мустаҳкамлаганди.

Шу билан бирга, уруш давом этаркан, Трамп тез-тез президент Жимми Картерни эсга ола бошлади, унинг даврида 1980 йили Теҳрондаги элчихонадан гаровга олинганларни қутқариш бўйича операция муваффақиятсизликка учраганди – у Эрон билан уруш ўзи учун сиёсий фалокатга айланиши мумкинлигидан хавотирга тушиб қолганди.

Апрел ойи бошида эронликлар Америка ҳарбий самолётини уриб тушириб, икки учувчи бедарак йўқолганида президент «ўз ёрдамчиларига соатлаб бақиради», дея ёзади WSJ. Қутқарув амалиёти вақтида маслаҳатчилар Трампни ҳар дақиқада янгиланган маълумотлар келиб турадиган штаб хонасига киритишмаган – улар президентнинг сабрсизлиги амалиётга фақат халақит беради деб ҳисоблашган ва унга фақат амалиётдаги энг муҳим босқичлар ҳақида ахборот етказиб туришган.

Трампнинг баёнотларидаги чалкашлик билан боғлиқ худди шундай вазият Эрон билан музокаралар борасида ҳам кузатилмоқда. АҚШнинг БМТдаги элчиси Майк Уолц ва энергетика вазири Крис Райт Покистондаги музокараларда делегацияга вице-президент Жей Ди Вэнс бошчилик қилишини тасдиқлаган бир вақтда Трамп бунинг аксини таъкидлаб, Вэнс «хавфсизлик нуқтайи назаридан» Исломободга бормаслигини айтди. Нашрнинг ёзишича, унинг сўзлари «Оқ уйда хаос келтириб чиқарди» ва расмийлар журналистларни делегацияга айнан Вэнс раҳбарлик қилишига яна бир бор ишонтиришга мажбур бўлишди.

Оқ уй матбуот котиби Анна Келли The Washington Post учун берган изоҳида бундай зиддиятлар учун жавобгарликни журналистлари аввал Трампга қўнғироқ қилиб, кейин «олган жавобларидан шикоят қиладиган» «қонхўр ОАВ»га юклаган. У Трамп «журналистларга мамнуният билан ўзига тўғридан тўғри чиқиш имконини берадиган тарихдаги энг очиқ президент» эканини таъкидлаган.