Утилизация йўлга қўйилиши мулк эгасига нима беради?

Айни кунларда Ўзбекистонда миллий машинасозлик маҳсулотлари ишлаб чиқарувчилари ва уларни импорт қилувчилар учун утилизация йиғими жорий этиш ҳақидаги қонун лойиҳаси ишлаб тайёрланаётгани ҳақида аввал ҳам маълумот бергандик.

Биз мазкур лойиҳанинг қишлоқ хўжалиги техникасига боғлиқ жиҳатлари бўйича «Ўзагротехсаноатхолдинг» бўлими бошлиғи Ҳасан Насибов билан суҳбатлашдик.

Лойиҳадан мақсад нима?

Энг асосий мақсад Ўзбекистон экологиясини асраш. Ҳозир экологик вазият бўйича муаммоларимиз борлиги ҳеч кимга сир эмас. Келгуси авлод учун ҳам табиатни асрашимиз шарт. Дунёнинг кўплаб давлатларида бундай лойиҳа қонун тусини олиб улгурган. Бизнинг йўлларимизда ўтган асрнинг 70-80-йилларида ишлаб чиқарилган эски автомобиллар, қишлоқ хўжалик техникалари ҳамон юрибди. Улар экологик нормалар талабларига жавоб бермайди ва аста-секин утилизация қилиниши керак. Бу лойиҳа айнан экологияни яхшилашга хизмат қилгани учун ҳам кўп ҳолларда “экологик солиқ” деб аталади.

Қанча эскирган техника бор ва улар нега алмаштирилиши лозим?

Республика бўйича 200 мингдан ортиқ қишлоқ хўжалиги техникасининг 45 мингга яқини яроқсиз ҳолатга келиб қолган. Улардан 12 900таси тракторлар, 5 837та трактор тиркамалари, 462 та комбайн, 24 935 та бошқа турдаги техникалардир. Қишлоқларимизда, чекка ҳудудларда йирик техникалар занглаб ётибди. Эгаси уни на сота олади, на ташлаб юборади. Металлоломга топширишдан арзимас пул олиш фойда бермайди, айрим эҳтиёт қисмлари турли қотишмалардан иборат бўлганлиги учун металлолом ҳам қабул қилмайди. Қолаверса, уларнинг аксарият эҳтиёт қисмларидан яна фойдаланиш мумкин.  Шунингдек, умумий техниканинг 65 фоизи яқин йилларда эксплуатацион муддатини ўтаб бўлади, уларда ёқилғи сарфи юқори, бу охир-оқибат маҳсулот таннархи ошишига сабаб бўлади.

Утилизацияга топшириш мулк эгасига қандай фойда беради?

Лойиҳага кўра, эски техникани утилизацияга топширган мулк эгаси икки хил вариантда рағбатлантирилади: 1. Топширган техникаси учун маълум миқдорда ҳақ олади. 2. Утилизация қилинган техника ҳисобига олинадиган янги техника учун чегирма берилади.

Натижада бир неча йил ичида қишлоқ хўжалик техникамизни сезиларли даражада янгилаб олиш имкониятига эга бўламиз.

Утилизация харажатлари кимнинг ҳисобидан бўлади?

Лойиҳага кўра, утилизация харажатлари ишлаб чиқарувчи томонидан қопланади. Импорт қилиб келинган техникага эса бож ундириш билан бирга утилизацион йиғим ҳам олинади. Қисқа қилиб айтганда, бу йиғимни тўловчилар қишлоқ хўжалиги техникаси, бошқа автотранспорт воситалари ишлаб чиқарувчилари ва уларни импорт қилувчилар бўлади.

Нархлар ошиши юзага келмайдими?

Бу савол кўпчиликни ўйлантиряпти. Лекин қайта таъкидлайман – мақсад бюджетга пул тушириш эмас, экологияни яхшилаш. Утилизация йиғимининг жорий этилиши қишлоқ хўжалиги техникаси нархининг ошишига олиб келмайди. Аксинча, бу янги тизим жорий этилиши ортидан янги корхоналар ишга туширилади, иш ўринлари яратилади, янги техникадан фойдаланиш маданияти ошади.

Бир нарсани унутмаслигимиз лозим: бу ҳозирча фақат қонун лойиҳаси бўлиб, у депутатларимиз томонидан қабул қилиниши, ўзгартирилиши ёки рад этилиши мумкин.