Круиз лайнерда тарқалган хантавирус. Нималар маълум?

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти 4 май куни Атлантика океанидаги круиз лайнер бортида хантавирус билан боғлиқ етти ҳолат аниқлангани ҳақида хабар берди. Вирусга чалинганларнинг уч нафари аллақачон вафот этган.

Касаллик тарқалган «Ҳондиус» номли круиз лайнери 1 апрел куни Аргентина жанубидаги Ушуая шаҳридан чиққан ва Кабо-Верде томон ҳаракатланган. Бортда экипаж аъзолари билан биргаликда 150 нафарга яқин киши бўлган. Круиз қатнашчилари Антарктидада ҳамда Жанубий Атлантикада ўз ёввойи табиати билан машҳур бўлган оролда бўлишган.

6 апрел куни лайнер йўловчиларидан бири, Нидерландия фуқаросида иситма, бош оғриғи ва енгил диарея аломатлари пайдо бўлган. 11 апрел кунигача унда нафас етишмовчилиги ривожланган ва у ўша куниёқ вафот этган. 24 апрел куни унинг жасади кемадан Атлантика океанидаги Авлиё Елена оролига етказилган. Унинг рафиқаси, Нидерландия фуқароси бўлган аёл ҳам жасадни ватанига қайтариш жараёнида ҳамроҳлик қилиш учун соҳилга тушган. 25 апрел куни Жанубий Африка Республикасига парвоз вақтида унинг аҳволи ёмонлашган, 26 апрел куни у ҳам Йоханнесбургдаги шифохонада вафот этган.

Бундан икки кун олдин, 24 апрел куни «Ҳондиус»даги шифокорга Буюк Британия фуқароси бўлган яна бир йўловчи мурожаат қилган. Унда иситма ва нафас қисиши кузатилган. Уни ҳам Йоханнесбургга эвакуация қилишган ва интенсив терапия бўлимига ётқизишган. 4 май кунига келиб лаборатория текширувлари у ҳам хантавирус вариантларидан бирини юқтириб олганини тасдиқлади. Худди шу вирус вафот этган нидерландиялик аёлдан ҳам чиққан. Унинг вафот этган турмуш ўртоғида эса ҳозирча хантавирус тасдиқланмаган.

Шу билан бирга, лайнерда яна бир ўлим ҳолати рўй берган – 2 май куни Германиядан бўлган йўловчи аёл вафот этган, унинг ҳам иситмаси кўтарилиб кетганди. ЖССТ маълумотларига кўра, у билан мулоқотда бўлган шахс ва экипажнинг икки аъзосида нафас олиш ва ошқозон-ичак симптомлари аниқланган. Улар айнан хантавирусдан зарарлангани ва касалликни уларга германиялик аёл юқтиргани ҳозирча тасдиқланмаган. «Ҳондиус»нинг бошқа йўловчиларида хантавирусга хос аломатлар қайд этилмаган.

Қамоққа айланган лайнер

Бир ой муқаддам жами 23 мамлакат фуқаролари билан Аргентинадан йўлга чиққан ва олти минг миля масофани сузиб ўтган лайнер айни вақтда Кабо-Верде яқинида лангар ташлаб турибди ва яқин вақтлар ичида Канар ороллари томон сузишни режалаштирган. Оролларгача масофани босиб ўтиш учун уч-тўрт кун вақт кетади.

Кема сешанба куни Кабо-Верде портига кириши керак эди, аммо маҳаллий расмийлар хавфсизлик нуқтайи назаридан йўловчиларга соҳилга тушишни тақиқлади.

Ўз навбатида, Испания ҳукумати томонидан тегишли рухсат берилганига қарамай, ушбу қироллик таркибидаги Канар ороллари ҳукумати ҳам лайнерни қабул қилишдан бош тортди. Орол президенти Фернандо Клавихо бу қарорини кемадаги вазият ҳақида етарлича батафсил маълумот йўқлиги билан изоҳлаган.

Нидерландиянинг Oceanwide Expeditions круиз компанияси бортдаги вазият «осойишта» экани, қатъий иҳоталаш чоралари қўлланаётганини маълум қилган.

Нидерландия ҳукумати бортдаги беморларни эвакуация қилишга тайёрланмоқда. Шундан кейин «Ҳондиус» ўзини қабул қиладиган жойда тўхташи ва йўловчилар жиддий тиббий кўрикдан ўтказилиши керак бўлади.

Хантавирус қандай вирус?

Лайнердаги касалланиш ва ўлим ҳолатларига сабаб бўлган инфекция манбайи ҳозирча аниқланмади.

Хантавирус – вирусларнинг бир тури бўлиб, у одамга асосан кемирувчиларнинг қуриган ахлати таркибидаги заррачалар билан нафас олиш орқали юқади.

Шунингдек, кемирувчилар тишлаши ёки тирнаши орқали тарқалиши мумкин.

У оғир респиратор касалликларни келтириб чиқаради. Одамдан одамга юқиши эса жуда кам учрайди.

ЖССТнинг Эпидемиялар ва пандемияларга тайёргарлик департаменти директори Мария ван Керҳовенинг фикрича, вирус дастлаб кемирувчилардан одамга ўтган ва кейин одамдан одамга юққан бўлиши мумкин. Лекин дастлабки зарарланиш ҳолати айнан қачон рўй бергани аниқ эмас – бу кема Аргентинадаги Ушуая шаҳридан чиқишидан олдин ҳам, йўлда тўхтаб ўтилган жойлардан бирида ҳам рўй берган бўлиши мумкин. Круиз бир ой ичида кўплаб ороллардан ўтган, уларнинг баъзиларида кемирувчилар яшайди.

Хантавирус бўйича мутахассис, америкалик Грег Мерц The Washington Post нашри билан суҳбатда «Ҳондиус»даги касалланиш хронологияси вирус одамдан одамга юққанига ишора қилаётгани ва бундай тарқалиши мумкин бўлган ягона хантавирус Жанубий Америкадаги Андес вируси бўлиб, у ўпкани зарарлаши ҳақида гапирган.

Унинг инкубацион даври бир ҳафтадан саккиз ҳафтагача бўлиб, кечки респиратор белгилар – йўтал, ҳансираш, кўкрак қафасига босим ривожланганда беморларнинг 30 фоиздан ортиғи вафот этади.

Хантавируслар бутун сайёра бўйлаб учрайди. Ҳар йили юз минглаб касалланиш ҳолатлари рўйхатга олинади, шундан аксар қисми Хитойга тўғри келади. Ғарбий яримшарда тарқалган хантавируслар асосан ўпкани, шарқий яримшардагиси эса эса буйракни зарарлайди. Ғарбий яримшардаги хантавирус инфекциялари хавфлироқ: Осиё ва Европада улардан ўлим даражаси 15 фоиздан ошмайди, Шимолий ва Жанубий Америкада эса 50 фоизгача етиши мумкин.

Хантавирусларга қарши вакциналар ёки махсус даволаш усуллари йўқ – фақат аломатларни даволаш мумкин.

«Баъзи ҳолларда касаллик оғир кечса-да, одамдан одамга осонликча юқмайди. Умуман олганда, аҳоли учун хавф даражаси пастлигича қолмоқда. Ваҳима ёки саёҳат чекловларига ҳожат йўқ», – деган ЖССТнинг Европа бўйича минтақавий директори, доктор Ҳанс Клюге.