«Каракас асири»: Мадурони нега бунча осон олишди?

Ўтган йилнинг илк муҳим воқеаси Доналд Трамп президентликка қайтгани бўлганди. Бу йил ҳам Трамп янги йил кириб келиши билан дунё матбуоти унинг номини айтиб бонг уришини эплади. Шоумен ахир!

Трамп буйруғи билан америкалик ҳарбийлар 30 миллион одам яшайдиган бутун бошли давлат президенти Николас Мадурони ўғирлади. Ярим тунда, хотини билан ётоқхонада ухлаб ётган президент Мадурони оёғини ерга теккизмай олиб қочишди. Буни ҳеч ким сезмай ҳам қолди. Операция шунчалик тез бўлдики, дунё нашрларида бу ҳақда хабарлар чиққанда Nike брендининг қимматбаҳо кийимини кийиб олган Мадуро Америка ҳарбий кемасида Ню Йоркка қараб йўлга чиқиб бўлганди. Кўп ўтмай тармоқда худди 2003 йил Саддам Ҳусайнни қўлга олишгандаги каби Мадуронинг ҳам қўли боғлиқ расмлари тарқалди...

Яшин тезлигидаги операция

Мадурони қўлга олиш операцияси катта тезликда ўтказилди. Воқеалар ривожига қаранг: Америка ҳарбий кемалари Венесуэла қирғоқларига киради, бортдаги вертолётлар Америка махсус хизматининг «Delta» элит бўлинмаси ҳарбийларини олиб Каракас томон учишни бошлайди. Юзлаб қирувчи самолётлар вертолётга йўл очиб, ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ва бошқа тўсиқларни йўқ қилиб боради. Махсус кучлар Мадуронинг қаттиқ қўриқланадиган қароргоҳига куч билан ёриб кириб, президент ва унинг хотинини олади-да, Венесуэладан чиқиб кетади. Ва энг даҳшати – мана шунча воқеа ярим соат атрофида бўлиб ўтади.

Тўғри, операцияга тайёргарлик кўрилган, разведкачилар, ҳарбийлар тун-у кун ухламай барча ишни пишитиб қўйган, лекин Мадурони қўлга олиш операциясининг асосий қисми ярим соатда амалга ошади. Америкалик ҳарбийлар истаган одамларини олгач, окоп қазмади, артиллерияни жойлаштириб, Венесуэла энди бизники демади, «Каракасни уч кунда оламиз» ҳам демади, шунчаки операцияни юмалоқ ёстиқ қилиб, худди ҳеч нима бўлмагандай мамлакатдан чиқиб кетишди. Ярим соат ичида! Агар бунақаси Hollywood филмларида бўлса, режиссёрни бўрттиришда айблаган бўлардик. Ахир бутун бошли мамлакат президентини бошқа мамлакат ҳарбийлари шунча вақт ичида ўғирлаб кетишига ишониб бўлармиди? Лекин ўша ҳарбийлар Америка махсус хизматларининг «Delta» бўлинмаси зобитлари бўлса, бунга ишонса бўларкан.

Мадурони қўлга олиш операцияси худди Покистонда Усама бин Лодинни ушлаш амалиётини эслатди. Ўшанда ҳам махсус кучлар вертолётда бин Лодиннинг уйига кириб нишонни йўқ қилишади-да, арвоҳ каби воқеа жойидан «жуфтакни ростлаганди». Аммо бу гал натижа анча яхши – бин Лодиннинг жасадини олиб кетишганди, Мадурони тирик, эсон-омон, қўлига сув бериб олиб кетишди.

Мумкин экан-да?

Мадурони қўлга олиш замонавий дунё тарихида учрамаган воқеа бўлди. Шахсан мен қайсидир давлат бошқа давлат президентини олиб қочганини эслолмайман. Лекин 2022 йил 24 февралда ақлдан озишни бошлаган дунёда энди кўп нарса мумкин экан. Трамп бежизга Пентагонни Уруш вазирлиги деб қайта номламаган, бежизга АҚШ миллий хавфсизлик стратегиясини янгиламаган экан.

Вашингтон шу вақтгача Лотин Америкаси давлатларига сиёсий таъсир кўрсатишга уринар, у ердан келаётган наркотик ва ноқонуний мигрантларни дипломатчасига тўхтатишга уринарди. Лекин ҳеч кимга ўхшамайдиган Трамп ҳеч кимга ўхшамайдиган қарорлар қабул қилишда давом этмоқда. Олти йил аввал Эрон бош ҳарбийси Қосим Сулаймонийни Конгрессдан бехабар ўлдиртирган Трамп бугун бутун бошли қўшни давлат президентини оёғини ерга теккизмай Ню Йоркка олиб келтирди.

Украинада уруш бошлангач, Россия санкцияларга қарамай, дунё сиёсатида тобора кучли позиция эгаллаб бораверди, «Биз Европа марказида уруш очамиз ва ҳеч ким бизга халақит беролмайди, аралашган жавоб беради», дейишди. Уруш чўзилган сайин гўёки Хитой Россияга таъсир қила оладиган ягона давлатдай кўрина бошлади.

Юмшоқ куч, дипломатия, яна бир бало терминлар ўртага чиқди. Гўёки Америка энди дунёдаги асосий ҳал қилувчи куч эмасдай кўриниб қолди. Ва ажойиб кунларнинг бирида Трамп барча саволларни ёпди, ярим соат ичида бутун дунёга мувозанат ҳамон ўзгармаганини кўрсатди. Россия ва Хитой хавотир билдиришдан нарига ўтмади. Ваҳоланки, қўлга олинган диктатор уларнинг дўсти эди. Бу воқеани қўллаш ёки қўлламаслик бошқа масала, лекин реаллик мана шу: Америка бу ҳамон ўша Америка экан.

Айтганча, Мадурони қўлга олиш жараёнида деярли қаршилик бўлмаганини таъкидлаш керак. Албатта, оддий халқ хоҳлаганида ҳам қаршилик қила олмасди, Америка оғир танкларда лой кечиб чегарадан кириб ўтиргани йўқ, ҳаммаси жуда тез бўлиб кетди. Лекин Мадуро кетганидан кейин ҳам венесуэлаликлар кўз ёш тўкаётгани йўқ, «Бизнинг Мадуромизни қайтиб беринг», деб майдонларга чиқмаяпти. Қайтанга байрам қилаётганлар кўпроқ...

Дунёдаги энг катта нефт захирасига эга бўлган давлатни қашшоқлик ёқасига келтирган синиор Мадурони халқи қутқариб қололмади, қутқаришни истагани ҳам йўқ. Чунки одамларни алдаб бўлмайди.

Айтганча, биз Мадурони қўлга олиш операциясини Америкача «СВО» деб номладик. Фарқи шундаки, америкаликлар ўтказган «махсус ҳарбий амалиётда» биз билган бошқа «СВО»даги каби афиша ваҳимали бўлмади, «пойтахт уч кунда олиниши» ҳам айтилмади, патриот артистнинг ғалаба концерти ҳам анонс қилинмади. Шунчаки киришди, олишди ва кетишди...

Ўткир Жалолхонов тайёрлади.
Тасвирчи ва монтаж устаси – Фахриддин Ҳотамов.