Харита: Ер юзида яшин энг кўп кузатиладиган ҳудудлар

Чақмоқлар — бу глобал ҳодиса, аммо улар бутун сайёра бўйлаб бир хил тақсимланмайди. Айрим минтақаларда момақалдироқ ва яшин фаоллиги жаҳон ўртача кўрсаткичларидан бир неча баробар юқори бўлади — бу география, иқлим ва атмосфера шароитларининг ўзига хослиги билан боғлиқ.

Фото: AP

Янги инфографика NASAʼнинг Lightning Imaging Sensor (LIS) датчики маълумотлари асосида тузилган бўлиб, ҳар бир қитъадаги чақмоқнинг асосий «иссиқ нуқталари»ни кўрсатади. Унда чақмоқлар энг кўп кузатиладиган жойлар йил давомида ҳар квадрат километрга тўғри келадиган яшин уришлари сони — чақнаш зичлиги асосида белгиланган.

Дунё бўйлаб аниқ қонуният кузатилади: Жанубий Американинг шимолий қисми ва Марказий Африка рейтингларда етакчилик қилади, бу ҳудудларда яшин уриш зичлиги бошқа минтақаларга қараганда анча юқори. Айниқса, Венесуэладаги Маракайбо кўли алоҳида ажралиб туради — у Ер юзида чақмоқлар энг кўп кузатиладиган жой бўлиб, гўёки «чақмоқлар пойтахти» сифатида танилган.

Чақмоқнинг «иссиқ нуқталари» одатда илиқ ва нам ҳаво доимий равишда юқорига кўтарилиб, баландликда совуқроқ ҳаво массалари билан тўқнашадиган жойларда шаклланади. Маракайбо кўли атрофида тоғлар илиқ ва нам ҳавонинг зич қатламларини ўраб туради ва бу тез-тез ҳамда кучли момақалдироқлар учун идеал шароит яратади.

Шунга ўхшаш жараёнлар Конго Демократик Республикасининг айрим ҳудудларида ва Ҳиндистон шимолида ҳам кузатилади. Бу ерларда кучли қуёш қиздириши ва мавсумий об-ҳаво цикллари қувватли конвектив бўронларни шакллантиради. Айрим мавсумларда бу жойларда чақмоқни деярли ҳар куни кузатиш мумкин.

Lightning Imaging Sensor датчики орбитадан момақалдироқ пайтидаги қисқа муддатли ёруғлик чақнашларини қайд этиш орқали чақмоқларни рўйхатга олади. Бироқ бу маълумотларнинг географик чекловлари бор. LIS асосан 38° шимолий ва 38° жанубий кенгликлар оралиғидаги чақмоқларни кузатади, шунинг учун Европанинг кўп қисми ва юқорироқ кенгликлардаги бошқа ҳудудлар таҳлилга киритилмаган. Демак, харита сайёранинг мутлақо барча ҳудудларини эмас, балки сунъий йўлдош қамровида чақмоқ энг кучли кузатиладиган зоналарни акс эттиради.