Ғазода келишувга тайёргарлик, ҳусийчилар етказаётган зарар ва Швейцарияда 13-пенсия — кун дайжести

{Yii::t(}

Ўтказиб юбориш 6s

Ўтказиб юбориш

Фаластиндаги вазият

Фаластиндаги ҲАМАС ҳаракати АҚШ томонидан таклиф этилган, гаровда ушлаб турилганларни Исроил қамоқхоналаридаги фаластинлик маҳбусларга алмашиш шартларини қабул қилмаган.

Бу ҳақда The New York Times ўз манбаларига асосланиб ёзмоқда. Нашрнинг ёзишича, 23 феврал куни ўтган учрашувда АҚШ Ғазо секторида гаровда ушлаб турилган 40 нафар исроилликни қамоқхоналарда ётган бир неча юз фаластинликка алмаштириш формуласини тақдим этган. ҲАМАС буни рад этган.

Исроил ҳам музокараларда қайсарлик қилмоқда. Улар ҲАМАС билан музокаралар учун Қоҳирага делегация юбормади. Токи гаровга олинганлар ҳақида маълумот бермагунча Исроил Қоҳира музокараларида қатнашмаслигини эълон қилди.

Исроил делегацияси март ойининг иккинчи ҳафтасида Қоҳирада бўлиб ўтиши режалаштирилган Ғазо секторида ўт очишни тўхтатиш ва фаластинлик маҳкумлар эвазига гаровга олинганларни озод қилиш бўйича музокаралар навбатдаги босқичида иштирок этиш ниятида эмас, деб ёзади The Times of Israel нашри.

Нашрга кўра, музокараларни бойкот қилишига ҲАМАС вакиллари гуруҳ ушлаб туришда давом этаётган тирик гаровга олинганлар рўйхатини ҳозирча тақдим этмагани ва Исроил қамоқдан қанча фаластинлик маҳбусни озод этиши кераклигини кўрсатмагани сабаб бўлган.

Шу билан бирга, ҲАМАС, шунингдек, музокараларда воситачи сифатида иштирок этаётган Қатар ва АҚШ делегациялари аллақачон Мисрга етиб борган. АҚШ вице-президенти Камала Ҳаррис гуруҳдан олти ҳафталик оташкесимга рози бўлишни талаб қилган, шунингдек, Исроилни Ғазо секторига ҳуманитар ёрдам етказиб беришни кўпайтиришга ёрдам беришга чақирган.

ҲАМАС Исроилни олти ҳафталик сулҳга эмас, балки Ғазо секторидаги жанговар ҳаракатларни тўлиқ тўхтатишга мажбурламоқчи, деб ёзади CNN музокара гуруҳидаги ўз манбасига таяниб. Телеканал маълумотларига кўра, ҲАМАС ЦАҲАЛ қўшинларини ҳудуддан олиб чиқиб кетишни ва фаластинликларга Исроил армиясининг қуруқликдаги амалиёти туфайли эвакуация қилинган ҳудуд шимолидаги шаҳарларга қайтишига рухсат беришни талаб қилмоқда.

Ўз навбатида, Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу келишув тузишга тайёрлигини, бироқ ҲАМАС раҳбарияти «бошқа сайёрадан туриб» қўйган талабларидан воз кечиши кераклигини айтди.

Шу билан бирга, фуқароларнинг гуруҳ билан келишувга эришишга чақираётган норозиликларига қарамай, Исроил ҳукумати ЦАҲАЛ «ҲАМАС тўлиқ йўқ қилинмагунча» Ғазо секторида ҳарбий амалиётлар ўтказиши ҳақидаги позицияга амал қилишда давом этмоқда. 

Қизил денгиздаги вазият

Американинг The Hill нашри Қизил денгиздаги кризисдан ким ғолиб сифатида чиқаётгани тўғрисида таҳлилий мақола эълон қилди. Нашрдаги мақолада Қизил денгизда яманлик ҳусийчиларнинг Исроил шериклари кемаларига ҳужумлари «Яман ва Ғазо секторидан узоқда жойлашган мамлакатлар ва иқтисодиётларга таъсир қилувчи геосиёсий силжишлар»га олиб келгани таъкидланади.

Биринчи навбатда бу можаро Ғарбга зарба берган — Европа Форс кўрфазидан етказилаётган энергия ташувчиларнинг нархлари ошганидан қийналмоқда. Энди юклар Европа Иттифоқига Африкани айланиб ўтиб етказилмоқда.

Айланма йўл Жанубий Африка портларига кираётган кемалар сонини кескин оширмоқда, бу эса Жанубий Африка Республикасининг BRICS’даги позициясини кучайтирмоқда.

Вазиятдан Ҳиндистон ҳам ютган: Форс кўрфази давлатлари ўз нефтини Европага сотгандан кўра, ҳиндларга сотишни афзал билишмоқда. 

Украинадаги уруш

Франция Ташқи ишлар вазирлиги Россиянинг Украинада ғалаба қозониши Европа Иттифоқининг молиявий йўқотишларига сабаб бўлишини таъкидлади.

Шунинг учун Европа Иттифоқи урушга аскарларини жўнатмасдан, Россиянинг мағлубиятга учрашини таъминлаши керак, деган Франция ташқи ишлар вазири Стефан Сежурне Le Monde газетасига берган интервюсида

«Россиянинг Украинадаги ғалабаси бизга жуда қимматга тушади. Бизнинг коллектив хавфсизлигимиз учун энди ялпи ички маҳсулотимизнинг 2 фоизи эмас, каттароқ маблағ талаб этила бошлайди», — деган Сежурне.

Сежурнега кўра, иқтисодий нуқтайи назардан вазият ўта ҳалокатли тус олади. Масалан, Россия ғалаба қозонса биргина қишлоқ хўжалиги соҳасида жаҳон ғалла бозорининг 30 фоизи устидан назоратни қўлга киритади ва ўзининг бозордаги бу мавқейидан, албатта, европаликларни жазолаш учун фойдаланади.

Сежурненинг қайд этишича, «Украинада уруш олиб бориш тўғрисида гап бормаяпти» ва Укриана ҳудудида франциялик ҳарбийлар йўқ. «Фақат Киевни техника ва қурол-яроғ билан таъминлаб турибмиз», — деган у.

Ўтган ҳафтада Франция президенти Эммануэл Макрон Украинага қўшин жўнатиш мумкин эканлигини таъкидлаган эди.

«Бугун ерусти қўшинларини расмий, назарда тутилган ва маъқулланган ҳолда жўнатиш борасида умумий тўхтам йўқ. Бироқ келгусида бундай имконият юзага келишини инобатдан соқит қилмаслик керак», — деган эди Макрон париждаги саммит якунлари бўйича. Россия президентининг матбуот котиби Дмитрий Песков Макроннинг бу гапларига жавобан агар НАТО қўшинлари Украинада пайдо бўлса, Россия ва НАТО тўқнашуви муқаррар бўлишини таъкидлади.

Британия разведкаси маълумотларига кўра, 2024 йилнинг феврал ойида Россия қўшинларининг йўқотиши Украинада уруш бошланганидан буён энг юқори бўлган.

Феврал ойида Россия кунига ўртача 983 нафар шахсий таркибидан ажралган. Бундай йўқотиш уруш бошланганидан буён кузатилмаган. 

Санкциялар таҳдиди остида

АҚШнинг иккиламчи санкцияларига дучор бўлиш таҳдиди остида Туркиянинг Россияга экспорти учдан бир қисмга тушиб кетган.

Туркиядан Россияга маҳсулотлар етказиб бериш ҳажми феврал ойида 33 фоизга қисқарган — ўтган йилнинг шу даврида савдо-сотиқ 1 млрд долларни ташкил этган бўлса, ўтган ойда бу кўрсаткич 670 млн долларни қайд этгани кўринади Туркия Республикасининг савдо вазирлиги маълумотларида.

2024 йилнинг дастлабки икки ойида Туркиянинг Россияга экспортлари 1,29 млд долларни ташкил этган. Аввалги йил бу кўрсаткич 2 млрд доллардан ошган эди. Айни пайтда Туркия экспортида Россиянинг улуши бор-йўғи 3,2 фоизни ташкил этмоқда. Феврал ойида бу кўрсаткич бўйича Германия (1,72 млрд доллар) ва АҚШ (1,33 млрд доллар) етакчи бўлган.

Россиядан Туркияга импорт ҳам феврал ойида 36,65 фоизга пасайган — ўтган йилги 2 млрд долларлик ойлик кўрсаткич 1,3 млрд долларгача пасайган.

Шунга ўхшаш тенденция январда ҳам кузатилганди. Ўшанда экспорт пасайиши 39 фоизни ташкил этганди. Бир қатор маҳсулотлар бўйича савдо-сотиқлар тўлиқ тўхтаган.

Товар айланмасининг қисқаришига сабаб қилиб АҚШнинг иккиламчи санкцияларига дучор бўлиш хавфи кўрсатилмоқда. 2023 йилнинг 22 декабрида АҚШ президенти Жо Байден ўз Молия вазирлигига Россиядаги санкцияга тушган шахслар билан келишув асосида ишлаётган хорижий молиявий ташкилотларга чекловлар киритишга рухсат берган эди. 

Швейцарияда 13-пенсия

Швейцарияда 3 март, якшанба куни бўлиб ўтган умумхалқ референдуми натижаларига кўра, фуқароларнинг 58,2 фоизи пенсионерларга қўшимча тўлов — «ўн учинчи пенсия»ни қўллаб-қувватлаган.

«Ўн учинчи пенсия» 26 кантондан 16 тасида қўллаб-қувватланди ва Швейцарияда илк бор касаба уюшмалари тўғридан тўғри демократия орқали давлат харажатларини оширишни назарда тутувчи таклифни амалга оширишга муваффақ бўлди.

Республикада ўртача ойлик пенсия ҳозирда ёлғиз кишилар учун 2775 доллар, эр-хотинлар учун 4160 долларни ташкил қилади. Шу билан бирга, Швейцария дунёдаги энг қиммат мамлакатлардан бири ҳисобланади.

Швейцария ҳукумати бундай тўловларга қарши. Расмийларнинг фикрича, бу йилига 4 миллиард швейцар франкидан ортиқ қўшимча бюджет харажатларини талаб қилади ва ижтимоий тизим барқарорлигига таҳдид солиши мумкин.

Швейцарияликлар шу референдумда пенсия ёшини оширишни қўллаб-қувватламади. Эркин демократик партия (FDP) ёшлар бўлими пенсия ёшини бир ёшга, яъни 65 дан 66 га кўтариш, сўнг уни умр кўриш давомийлиги билан боғлашни таклиф қилди. Фуқароларнинг 74,7 фоизи бу фикрга қарши овоз берди.