Ўзбекистон | 15:00 / 18.08.2020
16072
6 дақиқада ўқилади

Пневмония билан асоратланган COVID-19 сурункали кечишга ўтиши мумкинми? Тадқиқот натижалари

Кўпчилик одамларда ҳеч қандай аломатларсиз ёки аксинча, касаллик енгил симптомлар билан кечса-да, COVID-19 шунингдек, ўткир нафас етишмовчилиги синдроми ва ўлим билан тугайдиган оғир пневмонияга сабаб бўлиши мумкин. COVID-19 касаллигининг оғир кечиши беморнинг ёши, чекиш ва баъзи ёндош касалликлар, масалан, қандли диабет, артериал гипертензия ва ўпканинг обструктив касалликлари билан боғлиқ.

Фото: Dreamstime

Тошкент Тиббиёт академияси Кўп тармоқли клиникаси терапия реанимация бўлими шифокорлари томонидан бўлимда даволанган 50 нафар беморда ўтказилган ретроспектив текширувлар таҳлилларига кўра, беморларда пневмония билан бир қаторда кардит, нефрит, гепатит (юрак, буйрак ва жигар зарарланиши) аниқланди. Бу эса касалликнинг тизимли тарзда, яъни бир нечта аъзонинг зарарланиши билан кечишини кўрсатади. 

Бундан ташқари, касалликнинг кечиши, кортикостероид терапиянинг самарадорлиги, C-реактив оқсил титрининг барча беморларда ошиши касаллик патогенезида аутоиммун зарарланиш устунлиги ётишини кўрсатади. Шу сабабли пневмония билан касалланган беморларда аутоиммун яллиғланиш бор ёки йўқлигини аниқлаш зарурати туғилди. Стационар даволанаётган 30 нафар беморда антинуклеар антитанача учун қон таҳлили ўтказилганида 18 нафар беморда (60 фоиз) мусбатлиги аниқланди.

Aнтинуклеар антитанача (AНA) – бу аутоиммун яллиғланишнинг специфик кўрсаткичи бўлиб, ревматологик амалиётда тизимли касалликларни: СКВ, тизимли склеродермия, ревматоид артрит, дерматомиозит, Шегрен касаллиги ва бошқаларни аниқлаш мақсадида қўлланилади. COVID-19'нинг асорати сифатида ривожланган пневмонияли 60 фоиз беморларда AНAнинг мусбатлиги касалликнинг аутоиммун яллиғланишли характерга эга эканлигини яна бир марта исботлайди. 60 фоиз беморларда аутоиммун зарарланишнинг мавжудлиги аутоиммун зарарланишга мойил инсонларда SARS-CoV-2 вируси таъсирида аутоиммун яллиғланиш ривожланишини кўрсатади. Бу эса касалликнинг келажакда сурункали кечишига ўтиши мумкинлигини ёки бошқа аутоиммун яллиғланиш билан кечадиган касалликларга ўхшаш ремиссия ва касалликнинг қўзиш даври билан алмашиниши эҳтимолини кучайтиради.

Бундай хулосага келишимизга сабаб, икки томонлама пневмония бўлиб тузалган, лекин ҳозирда ҳеч қандай шикоятлар билдирмаган, яъни касаллик белгилари бўлмаган инсонларда ҳам “AНA”нинг мусбатлиги юқоридаги фаразни тасдиқлайди. Демак, ушбу касаллик ҳам аутоиммун яллиғланиш билан кечса, ревматологик амалиётда ревматоид артрит, тизимли қизил бўрича, дерматомиозит каби касалликларни даволашда қўлланиладиган яллиғланишга қарши ва иммуносупрессив таъсир кўрсатувчи дориларни қўллаш даволашда муҳим аҳамият касб этади. Ушбу дориларнинг вирусга қарши ҳеч қандай таъсири бўлмай, бироқ вируснинг асорати натижасида ривожланган аутоиммун яллиғланиш жараёнини камайтириб, бартараф этишга ёрдам беради. Шу сабабли иммунодепрессант дори воситаларини ҳам даволаш стандартларига қўшишни ўйлаб кўриш зарур. Бундан ташқари, шифохонада даволанаётган ва касалликдан тузалган инсонларнинг аутоиммун зарарланишга мойиллиги бор ёки йўқлигини аниқлаш ҳамда фақат мойиллиги бор беморларга уч ой давомида глюкокортикостероид терапия ва иммундепрессантларни қўллаш, шунингдек бундай беморлар ревматолог шифокор томонидан кузатувда бўлиши керак бўлади.

Европада мамлакатларида ўрганилган тадқиқот натижаларига кўра, иммуносупрессив даво олаётган беморлар гуруҳида бундай дори воситалари олмаётган беморлар ва соғлом назорат гуруҳидаги инсонларга нисбатан COVID-19 нисбатан енгил кечган ёки ҳеч қандай шамоллаш белгилари кузатилмаган. Москвада ўтказилган патологанатомик тадқиқотларга кўра, COVID-19 касаллигидан вафот этган 2000 нафар бемор текширилганида, улар орасида 3 нафар ревматоид артрит, 1 нафар СКВ билан касалланган бемор аниқланган, холос. Ҳолбуки, ревматологик беморларнинг (ревматоид артрит, СКВ, тизимли склеродермия, дерматомиозит) иммунитети заиф бўлиб, мавсумий грипп билан касалланиш кўрсаткичи юқори бўлади. Лекин COVID-19 билан касалланган ревматологик беморларда касаллик симптомсиз ёки енгил асоратлар билан ўтмоқда. Бунга ушбу беморлар доимо гормонал ва иммунодепрессант дори воситаларини ичиб юришини сабаб қилиб кўрсатиш мумкин.

Шунингдек, пневмония бўлиб тузалган 10 нафар беморда тизимли васкулит ривожланиши касалликнинг аутоиммун характерга эга эканлигини тасдиқлайди. Касаллик ўтказган баъзи беморларнинг бўғим оғриқларидан шикоят қилиши, беморларда тана ҳароратининг узоқ муддат юқори бўлиши ва ушбу ҳолатда антибактериал давонинг самарасизлиги SARS-CoV-2 вируси асорати сифатида бириктирувчи тўқиманинг аутоиммун зарарланишини хулоса қилиб айтганда, ушбу касаллик пневмония эмас, балки пневмонит, яъни ўпканинг аутоиммун зарарланишидир. Чунки ўпка тўқимасида инфилтрация ривожлангани йўқ, балки фиброзланувчи алвеолит ривожланяпти. COVID-19'нинг асорати сифатида организмда аутоиммун яллиғланиш ривожланмоқда. Бунинг натижасида беморларда пневмонит, кардит, нефрит, гепатит юзага келади. Шундай экан, касалликни даволашда асосий эътиборни глюкокортикостероид терапия ва иммунодепрессант давога қаратиш лозим.

Aгар касалликни аутоиммун яллиғланиш билан ўтади деб қарайдиган бўлсак, бизнинг асосий вазифамиз касалликнинг сурункалига ўтишини ва қайталанишининг олдини олишдир. Бунинг учун барча беморларда аутоиммун яллиғланиш бор ёки йўқлигини аниқлаш, аниқланган ҳолда касалликдан тузалиб чиққан беморларни энг камида 1 йил давомида диспансер назоратига олишимиз зарур. Беморларни даволашга бундай ёндашув келажакда касаллик қайталаши ёки сурункали кечишига ўтишининг олдини олади ҳамда энг муҳими, беморларнинг умрбод ногиронга айланишининг профилактикаси саналади.

Aлбатта, юқоридагилар фикрлар дастлабки текширувлар хулосаси, холос. Тадқиқотлар ҳали давом этмоқда.

Нурбек Aсқаров,
Дилдора Набиева,
Тошкент Тиббиёт академияси,
1 сон Факультет ва госпитал терапия кафедраси.

Тайёрлаган:  Дилшод Аскаров

Мавзуга оид