Xatoni tuzatish uchun 4000 yildan beri qizil qalamdan foydalaniladi

Qadimgi Misr yozma qo‘lyozmalarida ham xuddi shu holatni uchratish mumkin. Ushbu qo‘lyozmalar ko‘pincha yog‘och, fil suyagi yoki boshqa turdagi bardoshli buyumlarga o‘yib tushirilgan. Silliq, yoziladigan sirt yaratish uchun qo‘lyozmaga gesso qatlami (gips va boshqa moddalar aralashmasi) qo‘llanilgan. Yozuv buyumga tushirilgandan so‘ng qo‘lyozma qoplamasini qirib tashlash orqali o‘chirish mumkin bo‘lgan, bu esa unga yangi yozuvlar qo‘shish uchun ishlatish imkonini beradi. Hozir Nyu-Yorkdagi Metropoliten san’at muzeyida saqlanayotgan ushbu qum bilan qoplangan qo‘lyozmaning chap tomonida hali to‘liq o‘chirilmagan qadimiy matn qoldiqlarini ko‘rish mumkin.

Matnning asosiy qismi o‘rganuvchi tomonidan yozilgan. Qadimgi Misrning an’anaviy iyerogliflari murakkab va kundalik foydalanish uchun qulay bo‘lmagan, ayniqsa, ulamolar ma’lumotni papirus varaqlari yoki boshqa vositalarga tezda ko‘chirishga majbur bo‘lganlar. Shuning uchun miloddan avvalgi taxminan 3 ming yillikda iyeratik deb nomlangan yanada kursiv va soddalashtirilgan versiya ishlab chiqildi.

Iyeratik - Misr yozuvining shakli bo‘lib, iyeroglif belgilarini saqlab qolgan, lekin ularni ancha soddalashtirgan, yozishni tezroq va kundalik foydalanish uchun qulayroq qilgan. Matn talqiniga ixtisoslashgan sobiq misrshunos Uilyam K. Xeys kitobining birinchi jildida ushbu matnning muallifi Ini-su ismli yigit bo‘lganligi haqida xabar beradi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu “juda rasmiy” xat yozishni mashq qilish uchun mo‘ljallangan bir turdagi qoralama edi. Buning uchun talaba o‘z akasining ismini adresat sifatida ishlatgan. Shu bilan birga, u bir qancha imloviy xatolarga yo‘l qo‘ygan, buni ustoz kotibning uni tuzatish uchun u yer-bu yerga qo‘ygan qizil belgilaridan bilib olish mumkin.

Bundan ko‘rinadiki, qizil rangdan foydalanish ancha avval, ilm-fan ildiz ota boshlagan vaqtlarda ham amaliyotda qo‘llangan.

Maxsuma Oqqo‘ziyeva tayyorladi.