Atom aviatashuvchilariga ega davlatlar: jahon xaritasi

Jahon xaritasida dengizdagi harbiy qudratga nazar tashlansa, deyarli barcha davlatlar an’anaviy energetik qurilmaga ega kemalar va aviatashuvchilardan foydalanadi. Ammo faqat juda cheklangan doiradagi mamlakatlargina atom aviatashuvchilari texnologiyasini o‘zlashtirgan - bu ulkan kemalar amalda suzuvchi aerodromlar bo‘lib, yillab yonilg‘i quymasdan dengizda qolishga qodir.

Foto: REUTERS

AQSh harbiy-dengiz kuchlari ushbu o‘ta tor ixtisoslashgan sohada, shubhasiz, ustunlik qiladi. Amerika floti 11 ta atom aviatashuvchiga ega: bular orasida ham klassik Nimitz turidagi kemalar, ham eng yangi Gerald R. Ford sinfidagi aviatashuvchilar bor. Aynan shu aviatashuvchilar AQShning dengiz orqali kuch proyeksiyasining asosini tashkil etadi: ular dunyoning istalgan nuqtasida qiruvchi samolyotlardan foydalanish, uzoq masofali radiolokatsion aniqlash samolyotlarini ishlatish va yordamchi vazifalarni bajarish imkonini beradi.

USS Ronald Reagan, USS Dwight D. Eisenhower va USS George Washington kabi kemalar ham shu guruhga kiradi. Ular aviatashuvchi zarba guruhlari tarkibida muntazam ravishda uzoq muddatli safarlarga chiqib, global qamrovga ega suzuvchi bazalar sifatida xizmat qiladi — avtonomligi juda yuqori, salohiyati esa ulkan.

Atom energetik qurilmasi aviatashuvchilarga dengizda uzoq vaqt qolish imkonini beradi: ularning avtonomligi yonilg‘i bilan emas, balki oziq-ovqat zaxiralari va ekipajning chidamliligi bilan cheklanadi.

Fransiya Yevropada atom aviatashuvchisini safda saqlayotgan yagona mamlakat bo‘lib qolmoqda — bu «Sharl de Goll». 2001 yilda ekspluatatsiyaga kiritilgan mazkur kema Yevropadagi shu turdagi yagona aviatashuvchi hisoblanadi va Fransiyaga Atlantikadan tortib Hind okeanigacha bo‘lgan hududlarda ekspeditsion harbiy-dengiz ishtirokini ta’minlash imkonini beradi.

Yaqinda Fransiya mudofaa idoralari atom energetik qurilmali yangi avlod aviatashuvchini yaratish rejalarini tasdiqladi; u 2030-yillarning oxiriga borib «Sharl de Goll»ni almashtirishi kerak. Yangi kema yirikroq va texnologik jihatdan mukammalroq bo‘ladi — bu esa Fransiyaning aviatashuvchi orqali kuch proyeksiyasi konsepsiyasiga sodiqligi o‘zgarmasligini ko‘rsatadi.

Bugungi kunda Xitoy ham o‘z tarixidagi ilk atom aviatashuvchini jadal sur’atda qurmoqda, u 2030 yilgacha tayyor bo‘lishi kutilmoqda.