Chiplardan sovitishgacha: sun’iy intellekt infratuzilmasini ushlab turgan resurslar

Sun’iy intellekt (SI) bumi AQSh bo‘ylab misli ko‘rilmagan miqyosda data-markazlar qurilishini boshlab berdi. Har bir SI modeli va har bir bulutli server ortida zamonaviy hisoblash texnologiyalarini amalga oshiradigan murakkab resurslar tarmog‘i mavjud. Yarimo‘tkazgichlardan tortib sovitish tizimlarigacha - ushbu materiallar raqamli infratuzilmaning asosini tashkil qiladi.

Foto: iStock

Yangi infografika SI data-markazlarida qaysi muhim elementlar va minerallar ishlatilishini hamda AQSh ular importiga qay darajada bog‘liqligini ko‘rsatadi. Ma’lumotlar AQSh Geologiya xizmati (USGS) materiallariga asoslangan.

Yarimo‘tkazgichlar — SI data-markazlarining “miyasi” hisoblanadi va aynan shu sohada importga qaramlik ayniqsa yuqori. AQSh mikrosxemalar ishlab chiqarishda qo‘llanadigan margimush, plavik shpati, galliy, germaniy, indiy va tantal ta’minoti bo‘yicha 100 foiz xorijga bog‘liq. Shuningdek, mamlakat chip ishlab chiqarish uchun juda muhim bo‘lgan platinaning 85 foiz va palladiyning 36 foizini import qiladi.

Mikrosxemalarning asosiy materiali bo‘lgan kremniy bo‘yicha importga bog‘liqlik 50 foizdan kam bo‘lsa-da, ilg‘or hisoblash tizimlarining ishlashini ta’minlovchi ko‘plab mikroelementlar to‘liq xorijiy ta’minotchilar nazoratida.

Chiplardan tashqari, server platalari va elektron sxemalar ham ko‘plab o‘tkazuvchi va qimmatbaho metallarni talab qiladi. AQSh kumushning 64 foizini va qalayning 73 foizini import qiladi — bu ikki metall payvandlash va elektr o‘tkazuvchanlik uchun hayotiy ahamiyatga ega.

Simlar va ulanishlar uchun zarur bo‘lgan mis bo‘yicha importga bog‘liqlik 45 foizni tashkil etadi. Kondensatorlarda qo‘llanadigan tantal esa to‘liq xorijdan keltiriladi — import 100 foiz.

Oltin esa kam uchraydigan istisno hisoblanadi: uning sof importga bog‘liqligi 0 foiz. Bu globallashgan ta’minot zanjirida ichki barqarorlikning kichik bir “orolcha”sini yaratadi.

SI serverlari ulkan miqdorda issiqlik ajratadi, shuning uchun sovitish tizimlari hal qiluvchi ahamiyatga ega. Radiatorlar alyuminiydan (importga bog‘liqlik — 47 foiz) va misdan (45 foiz) tayyorlanadi.

Ma’lumot saqlash komponentlari — magnitlar va saqlash qurilmalari nodir yer elementlariga bog‘liq bo‘lib, ular bo‘yicha importga qaramlik 80 foizga yetadi. Ayrim saqlash yechimlarida qo‘llanadigan barit ham xorijiy ta’minotga 75 foizdan ortiq darajada bog‘liq.

Hozirgi paytda Xitoy data-markazlarda qo‘llanadigan ko‘plab muhim elementlar va minerallar ishlab chiqarishida ustunlik qiladi. Bu deyarli monopol mavqe boshqa mamlakatlarda jiddiy xavotir uyg‘otmoqda va AQSh hukumati bunday materiallarni ichki ishlab chiqarishni oshirish bo‘yicha tashabbuslarni faol ilgari surmoqda.

Qazib olishdan tashqari, Xitoy ushbu resurslarni qayta ishlash bo‘yicha jahon quvvatlarining katta qismini ham nazorat qiladi. Masalan, nodir yer elementlarining taxminan 90 foizi aynan Xitoyda qayta ishlanadi.

Sun’iy intellekt sohasida yetakchilik uchun kurashda muhim minerallarga kirish imkoniyati texnologik ustunlik kabi hal qiluvchi omilga aylanishi mumkin.