Samolyotdan kosmosga: lazer aloqada rekord tezlik qayd etildi

Sinovlar Fransiyaning Nim shahri hududida o‘tkazildi. UltraAir optik terminali bilan jihozlangan uchish apparati Yerdan taxminan 36 ming kilometr balandlikda joylashgan geostatsionar Alphasat sun’iy yo‘ldoshi bilan barqaror aloqa kanalini yo‘lga qo‘ydi. Loyiha ishtirokchilari ma’lumotiga ko‘ra, signal sifati yo‘qolmasdan, ulanish bir necha daqiqa davomida barqaror saqlanib turgan.

Asosiy texnologik muammo lazer nurini nihoyatda aniq yo‘naltirishdan iborat bo‘ldi. Parvoz vaqtida samolyot doimiy ravishda vibratsiya, turbulentlik va yo‘nalishdan og‘ishlarga duch keladi, shu bilan birga nur o‘n minglab kilometr uzoqlikda joylashgan sun’iy yo‘ldoshning nisbatan kichik qabul qiluvchi tizimiga aniq yo‘naltirilishi kerak. Hatto juda kichik siljish ham aloqa kanalining uzilishiga olib kelishi mumkin, shuning uchun bunday tizim o‘ta yuqori aniqlikdagi barqarorlashtirish va mukammal sozlashni talab qiladi.

An’anaviy radiochastotali aloqa liniyalari bilan taqqoslaganda, lazer kanallari sezilarli ustunliklarga ega. Ular ancha yuqori o‘tkazuvchanlikni ta’minlaydi va himoya darajasi ham baland bo‘ladi — bunday signallarni aniqlash, bo‘g‘ish yoki ushlab qolish ancha qiyin.

Biroq texnologiyaning cheklovlari ham bor. Lazer aloqasi ob-havo sharoiti va atmosfera holatiga sezgir, signalni yo‘naltirish aniqligi hamda bir vaqtning o‘zidagi ulanishlar soniga nisbatan qattiqroq talablar qo‘yadi. Bundan tashqari, bunday tizimlar uchun uskunalar hozircha qimmat bo‘lib qolmoqda va aloqa liniyasi har ikki uchida ham juda aniq yo‘naltirish hamda barqarorlashtirishni talab qiladi.

Yangi texnologiyani qo‘llashning eng yaqqol sohasi — harbiy aviatsiya, kemalar va boshqa strategik obektlar uchun himoyalangan, o‘ta keng polosali aloqa hisoblanadi. Shu bilan birga, ishlab chiquvchilar uning fuqarolik sohasida ham katta salohiyatga ega ekanini ta’kidlamoqda, avvalo, yuqori tezlikdagi sun’iy yo‘ldosh tarmoqlari segmentida.

UltraAir loyihasi ESAning optik kosmik aloqani rivojlantirish dasturi doirasida amalga oshirilmoqda. Istiqbolda agentlik lazer kanallari orqali yuqori o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan sun’iy yo‘ldoshlar va havo platformalaridan tashkil topgan keng tarmoqni yaratishni rejalashtirmoqda. Bu esa global ma’lumot uzatish arxitekturasini sezilarli darajada o‘zgartirishi mumkin.