Dunyoda eng ko‘p paxta yetishtiruvchi davlatlar reytingi e’lon qilindi

Xitoy jahondagi eng yirik paxta yetishtiruvchi mamlakat maqomini saqlab qolmoqda — taxminan 7,7 million tonna, bu esa global hajmning qariyb 29 foizini tashkil etadi. Bunda Xitoy paxta sanoatining markaziga aylangan Shinjondagi yuqori darajada mexanizatsiyalashgan ishlab chiqarish hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mamlakat qudratli to‘qimachilik sektori tufayli paxtaning eng yirik iste’molchisi ham bo‘lib qolmoqda.

Hindiston taxminan 5,1 million tonna (jahon ishlab chiqarishining 19 foizi) bilan ikkinchi o‘rinni egallaydi. Biroq uning ko‘rsatkichlari hamon mussonlarga kuchli darajada bog‘liq bo‘lib, bu hosildorlikni beqaror holga keltiradi.

Agrar superdavlat sifatida o‘z pozitsiyalarini mustahkamlagan Braziliya taxminan 4,2 million tonna (16 foiz) paxta yetishtiradi. O‘sishga keng ko‘lamli eksportga yo‘naltirilgan qishloq xo‘jaligi va samaradorlikning oshishi hisobiga erishilmoqda. So‘nggi o‘n yil ichida mamlakat jahon paxta eksporti bozoridagi ulushini sezilarli darajada oshirdi.

Qo‘shma Shtatlar taxminan 3 million tonna (12 foiz) ishlab chiqarish bilan to‘rtinchi o‘rinni egallaydi. Shu bilan birga, u Xitoy, Vetnam va Bangladesh kabi Osiyoning asosiy bozorlariga xomashyo yetkazib beruvchi eng yirik paxta eksportchisi bo‘lib qolmoqda. Bu yerda ishlab chiqarish ko‘p jihatdan ob-havo sharoitlariga, ayniqsa Texas kabi shtatlardagi qurg‘oqchilikka bog‘liq.

Yetakchi davlatlardan tashqari, boshqa mamlakatlar ham sezilarli hissa qo‘shmoqda:

• Pokiston — taxminan 1,1 million tonna (4 foiz), asosan ichki to‘qimachilik sanoatiga yo‘naltirilgan;
• Avstraliya — taxminan 1 million tonna (4 foiz), yuqori hosildorlik va suv resurslaridan samarali foydalanish bilan ajralib turadi;
• Turkiya — taxminan 0,7 million tonna (2 foiz), rivojlangan to‘qimachilik tarmog‘i hisobiga qo‘llab-quvvatlanadi;
• O‘zbekiston — taxminan 0,6 million tonna (2 foiz), tarmoqni isloh qilishni davom ettirmoqda.

Shuningdek, Argentina va Yevropa Ittifoqi mamlakatlari ham taxminan 0,3 million tonnadan paxta yetishtiradi.

Ishlab chiqarishning bir nechta mamlakatda jamlanishi ularning jahon paxta bozoriga — narxlardan tortib logistika va savdo oqimlarigacha ta’sirini kuchaytiradi. Bunda Xitoy ichki talab va ishlab chiqarish ko‘lami hisobiga ustunlik qilmoqda, Hindiston yirik, ammo iqlimga qaram o‘yinchi bo‘lib qolmoqda, Braziliya eksport salohiyatini faol oshirmoqda, Qo‘shma Shtatlar esa xalqaro savdoda muhim o‘rnini saqlab turibdi.

Natijada, jahon paxta bozori tobora ko‘proq shu mamlakatlardagi qarorlar va sharoitlarga bog‘liq bo‘lib bormoqda. Ulardagi har qanday iqlimiy yoki siyosiy o‘zgarishlar esa global taklifga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin.