Қонуннинг шакли эмас, мазмуни муҳим

“Адолат” СДП фракциясининг “Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси қонунига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги Ўзбекистон Республикаси қонуни лойиҳаси юзасидан позицияси шундай.

Мамлакатимизда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларнинг бош мақсади кучли, рақобатбардош миллий иқтисодиётни яратиш ва шунинг ҳисобидан аҳоли фаровонлигини мунтазам ошириб боришга қаратилган. Шу боис сўнгги йилларда хусусий мулк ва тадбиркорликнинг ҳуқуқий кафолатларини мустаҳкамлашга қаратилаётган эътибор пировард натижада барқарор иқтисодий тараққиётнинг муҳим омилига айланмоқда.

Бозор иқтисодиёти шароитида бухгалтерия ҳисобининг аҳамияти ва бошқарув қарорларини қабул қилишдаги роли ҳам ошиб бормоқда. Шу маънода 1996 йилда қабул қилинган “Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси қонуни соҳадаги муносабатларни тартибга солиш, бизнесдаги самарадорлик ва натижаларнинг ҳақиқий аҳволини ўз вақтида баҳолаб боришни таъминлашга хизмат қилиб келаётир.

Бироқ, ўтган йигирма йил мобайнида миллий иқтисодиётимизда юз берган таркибий ўзгаришлар, хўжалик юритувчи субъектлар тури ва сони ошиб бораётгани ҳамда соҳага жорий этилаётган ахборот-коммуникация технологияларининг жадал ривожланиши мазкур қонунга ўзгартиш ва қўшимчалар киритишни тақозо этмоқда.

Шу муносабат билан Вазирлар Маҳкамаси томонидан ишлаб чиқилиб, Олий Мажлис Қонунчилик палатасига киритилган “Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида”ги қонунга ўзгартиш ва қўшимчалар киритишни назарда тутувчи қонун лойиҳаси қизғин муҳокама қилинмоқда.

Таъкидлаш лозимки, мазкур қонун лойиҳаси ўтган йиллар давомида қонунчиликда бўлган ўзгартишлар билан мувофиқлаштиришга қаратилган алоҳида моддаларни қайта кўриб чиқиш, қонундаги “оқ доғ”ларни бартараф этиш, янги ва аниқлаштирувчи нормаларни киритиш ҳамда халқаро принциплар ва стандартларга мувофиқ бухгалтерия ҳисоби тизимини янада ривожлантириш учун замонавий шарт-шароитларни яратишга қаратилган.

Қонун лойиҳасини ишлаб чиқишда бухгалтерия ҳисобини ташкил этиш борасида амалиётда синалган қоидалар, ёндашувлар ҳамда хорижий давлатларнинг тажрибаси ҳисобга олинган. Таклиф этилаётган меъёрлар ва тартибларнинг амалга оширилиши мамлакатимиз тараққиётининг ҳозирги босқичига мос келадиган бухгалтерия ҳисоби тизимининг янада такомиллашувини таъминлайди.

Мазкур ҳужжатни иккинчи ўқишда кўриб чиқиш бўйича таклифлар тайёрланаётган айни пайтда Демократик кучлар блоки ҳамда мухолифат фракциялар ўртасида ўзаро тортишув ва мунозаралар келиб чиқмоқда.

Хусусан, Қонунчилик палатасида кўпчиликни ташкил этувчи Демократик кучлар блоки аъзолари ўзларининг йиғилиши ва оммавий ахборот воситалари орқали чиқишларида “Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида”ги қонунни янги таҳрирда қабул қилишни таклиф этмоқда. Аммо 2015 йилда ўзини мухолифат деб эълон қилган Ўзбекистон “Адолат” СДП фракциясининг позицияси ва нуқтаи назари Демократик кучлар блокининг ушбу қарорига мутаносиб эмас. Бизнинг фикримизча, Демократик кучлар блоки мазкур масалага бироз юзаки ёндашмоқда. Яъни, бу принципиал аҳамиятга эга эмас, қонун лойиҳасини янги таҳрирда қабул қилиш масаланинг техник жиҳати холос.

Тўғри, Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг Бюджет ва иқтисодий ислоҳотлар қўмитаси масъуллигида қонун лойиҳасига ишчи гуруҳи, экспертлар ва олимлар, сиёсий партиялар фракциялари ҳамда Ўзбекистон Экологик ҳаракати депутатлари вакиллари томонидан қонун лойиҳасининг тузилиши, унда қўлланилган атамалар, қатор нормалар ва моддаларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш бўйича таклифлар берилди. Бироқ, бу ҳали қонун лойиҳасини янги таҳрирда қабул қилишга етарлича асос бўла олмайди.

Бизнинг фракциямиз қонун лойиҳасининг мазмун-моҳиятига янада чуқурроқ эътибор қаратиш, унинг ишлаш механизмларини кучайтириш, ундаги нормаларнинг бошқа қонун ҳужжатлари билан номувофиқлигини бартараф қилиш, ҳаволаки нормаларни қисқартириш ва тўғридан-тўғри ишлашини таъминлашга эътибор қаратиш зарур, деб ҳисоблайди.

Жумладан, фракциямиз йиғилишида қонун ташаббусига эга субъект томонидан таклиф этилган бухгалтерия ҳисоби объектлари, шунингдек, ички назоратни ташкил этиш ва амалга оширишга оид янги нормалар диққат марказимизда бўлди.

Шу ўринда Демократик кучлар блоки томонидан киритилаётган таклиф асосида қонун лойиҳасига бухгалтерия ҳисоби субъекти раҳбарининг ҳуқуқлари сирасига бухгалтерия ҳисоби юритишни ихтисослаштирилган ташкилот зиммасига шартнома шартлари асосида юклаш белгиланмоқда. Албатта, ушбу таклифга қўшилган ҳолда биз “ихтисослаштирилган ташкилот” тушунчасига аниқлик киритиш, унинг ҳуқуқий мақомини белгилаш зарурлигини илгари сурмоқдамиз. Ҳолбуки, агар қонунда ихтисослаштирилган ташкилот қандай ҳуқуқий асосларга таяниб иш юритади, уларнинг фаолияти учун лицензия талаб этиладими каби саволларга аниқлик киритилмаса, қонунда яна “оқ доғ”лар пайдо бўлиши, амалиётда кўпгина тушунмовчиликлар келиб чиқиши мумкин.

Қолаверса, қонун лойиҳасида бухгалтерия ҳисоби субъекти раҳбари ва бухгалтерия ҳисоби хизмати раҳбарининг молия-хўжалик фаолиятидаги йўл қўйилган қонунбузилишлар учун жавобгарлик масаласини ҳам узил-кесил ҳал қилиш лозим, деб ҳисоблаймиз.

Чунки корхона ёки ташкилот раҳбари бухгалтерия ҳисоби бўйича махсус билим ва малакага эга бўлмаслиги, амалга оширилаётган барча операцияларнинг ҳам оқибатларини тўғри англай билмаслиги мумкин. Қолаверса, бу борада бухгалтерни масъулиятдан соқит қилиш айрим ҳолларда ижрога киритилаётган бухгалтерлик ҳужжатларини тайёрлашда юзаки ёндашиш ёки жавобгарликни тўғридан-тўғри ҳис қилмасликка сабаб бўлиши мумкин. Шундай экан, корхона раҳбарининг бухгалтерия хизмати раҳбари билан бир хилда жавобгар бўлиши асослимикан, деган савол туғилади.

Бундан ташқари, қонун лойиҳасида белгиланган хўжалик юритувчи субъектларнинг йиллик молиявий ҳисоботини эълон қилиш тартибини ҳам бугунги кун талаблари асосида такомиллаштириш зарур. Хусусан, партиямиз Сайловолди дастурида илгари сурилган ошкоралик, очиқлик ва ҳисобдорлик тамойилларидан келиб чиқиб, хўжалик юритувчи субъектларнинг йиллик молиявий ҳисоботини уларнинг расмий веб-сайтлари ҳамда матбуот нашрларида эълон қилиш тартибини ҳам белгилаш мақсадга мувофиқ, деб ҳисоблаймиз.

Фракциямиз аъзолари таклиф этилаётган ҳужжат умумий жиҳатдан “Адолат” СДП дастурий мақсадларига мос эканлигини эътироф этиб, қонун лойиҳасини фракциямиз томонидан билдирилган тавсияларни инобатга олган ҳолда қонунчилик субъекти томонидан киритилган таҳририни қўллаб-қувватлайди.

Зафар СУЛТОНОВ,

Олий Мажлис Қонунчилик палатасидаги Ўзбекистон “Адолат” СДП фракцияси аъзоси

Манба: adolat.uz