7 сентябрь куни Ўзбекистон ва Россия Бош вазирлари Абдулла Арипов ва Дмитрий Медведев томонидан имзоланган Ўзбекистонда атом электр станцияси (АЭС)ни қуришга доир ҳукуматлараро ҳужжат томонларнинг мамлакатда биринчи АЭСни лойиҳалаштириш, қуриш, ишга тушириш ва эксплуатация қилиш бўйича эришилган келишувларини ривожлантириш йўлидаги навбатдаги қадам бўлди. Мамлакатнинг атом энергетикасини ривожлантиришга доир саъй-ҳаракатларига қарамай, энергетик комплексни ривожлантиришда кўпроқ қайта тикланувчи энергия манбалари, хусусан қуёш энергетикасига кўпроқ урғу бериш кераклигига доир фикр-мулоҳазалар етарлича. Бундай ёндашув тарафдорлари энг аввало Ўзбекистоннинг серқуёш ўлка эканлиги ва бундан фойдаланиб қолиш кераклигини сабаб сифатида келтиришади.
Аслида эса қуёш ва атом энергетикасини бир-бирига қарши қўйиш тўғри эмас. Улар бир-бирига рақиб эмас, углеродсиз энергия мувозанатининг бир-бирини тўлдириб турувчи элементларидир. Биз шундай мувозанат сари ҳаракат қилишимиз керак, зеро 2017 йилнинг апрелида Ўзбекистон иқлим бўйича Париж шартномасини имзолаган ва энди атмосферага чиқувчи CO2 чиқиндиларини камайтириш йўналишида иш олиб бориши табиий. Қуёш энергетикаси ҳам, АЭС ҳам "яшил" энергия ҳисобланади - уларни ривожлантириш орқали глобал исишга қарши самарали курашиш мумкин. Қуёш генерациясига оид маълумотлар у қадар кўп эмас, зеро электр энергия олишнинг бу усули ҳали ривожланиш босқичида. АЭС эксплуатациясига доир тажриба эса етарлича - Европадаги атом станциялари ҳар йили 700 миллион тонна CO2 эмиссиясини четлаб ўтиш имконини беради, Японияда эса бу кўрсаткич 270 миллион тонна CO2'ни ташкил қилади. РФдаги АЭСлар йилига 210 миллион тонна карбонад ангидриднинг атмосферага чиқиши олдини олади ва мамлакат бу кўрсаткич бўйича жаҳонда тўртинчи ўринда туради.
Қуёш энергиясининг қайта тикланишдан ташқари бошқа кўплаб ижобий томонлари ҳам бор - юртимизда қуёшли кунларнинг кўплиги, шовқин йўқлиги, тежамкорлик ва эксплуатацион харажатларнинг юқори эмаслиги. Бироқ харажатларнинг тежамли эканини ҳис қилиш учун дастлаб уйни қуёш панеллари билан жиҳозлаш керак, бу эса ушбу босқичда муайян чиқимларни келтириб чиқаради. Шунинг учун қуёш энергетикаси фаол ривожлантирилаётган мамлакатларнинг аксариятида, масалан, Германияда давлатнинг қуёш генерациясига ўтаётганларни қўллаб-қувватлашга йўналтирилган махсус дотацион дастурлари мавжуд. Дарҳақиқат, қуёш нурини электр токига айлантирувчи қуёш батареялари ва гелиоқурилмалар, яъни қуёш панеллари комплектлари секин-аста арзонлашиб бормоқда. Бу бутун дунё бўйлаб қуёш энергетикасини ривожлантиришга доир илмий-техник тадқиқотларни молиялаштириш кузатилаётгани ва нархни пасайтириш устида юзлаб олим ва муҳандисларнинг иш олиб бораётгани билан изоҳланади. Умуман олганда, сўнгги 45 йилда унинг баҳоси пасайган, масалан, қуёш батареялари ёрдамида ишлаб чиқарилувчи 1 кВт.с энергиянинг таннархи 1970-йилларда тахминан 60 долларни ташкил қилган бўлса, 2015 йилда унинг нархи 0,2-0,3 долларни ташкил қилди.
