Бухоро вилояти Ғиждувон туманидаги умумтаълим мактабларидан бирида фаолият олиб бораётган психолог Садриддин Шамсиддинов мактаб психологи фаолиятини ташкил қилиш (айниқса, туман шароитида) самарасиз йўлга қўйилганини айтади.
У ўз амалий фаолиятидан келиб чиққан ҳолда, туман мактабида психологлар дуч келаётган муаммоларни санаб ўтди.
Кадрлар муаммоси
– Бугунги кунда мактабларда психологнинг фойдаси амалда жуда кам. Биринчидан, бу олий таълим тизимида психолог кадрларни тайёрлашдаги муаммолар билан боғлиқ.
Олий таълим сифатсиз психологларни тайёрлаяпти, психологик таълим эски манбаларга асосланган, амалиёт билан боғланмаган. Талаба ўзи мустақил изланишга мойил бўлсагина, ниманидир ўрганиб чиқиши мумкин. Ҳатто ўзимни ҳам яхши малакали кадр деб айтишга хижолат бўламан.
Иккинчидан, психологнинг мактабдаги мавқейи ачинарли – унга кераксиз шахс сифатида қаралади. Жинсий тарбия, суицид, ижтимоий ҳаётга мослашувдаги тўсиқлар, катталар билан мулоқот, касб танлашда психологнинг ўқувчи ҳаётидаги роли катта бўлса-да, бу амалда кўринаётгани йўқ.
Психологик тестлар яроқсиз
– Мактабда ўқувчилар билан ишлаш учун фойдаланиладиган тестлар замондан орқада қолган, деб ҳисоблайман. Чунки ҳозирги ўсмирларнинг психологияси бу тестлар ишлаб чиқилган даврникидан фарқли. Ҳар 20-30 йилда авлод алмашади, бу янгича қарашлар, янгича руҳ пайдо бўлади дегани. 1996 йилдан кейин туғилган авлод – зет авлод, табиийки, ўзидан аввалги авлодларга нисбатан бошқача фикрлайди, уларда психика бошқа. Аммо улар билан ишлашда бошқа авлод вакиллари билан ўтказилган тажрибаларга асосланган тестлардан фойдаланилмоқда. Бу тестлар уларнинг руҳиятини очиб бера олмайди, шунинг учун ҳам қўллашга яроқсиз.
Шундай бўлса-да, юқоридан юборилгани учун ҳам шу тестлар аоссида ишлашга мажбур бўламиз.
Битта синфхонада ўртача 30-35 ўқувчи ўтиради. Саволлар сони 50тагача борадиган тестлар ҳам бор. Психолог уларни ҳар бир ўқувчига ишлатиб олгач, битталаб ҳисоблаб чиқиши, тавсифлаши лозим. Бунга жуда кўп вақт ва ресурс кетади. Натижада психолог нима қилади? Ёки ишланган тестларни ёлғондан «салбий-ижобий» қилиб белгилайди, ёки тестни ўқувчиларга кўрсатмасдан, ўзи шунчаки белгилаб қўя қолади.
Аслида илмий нуқтайи назардан олганда, психологиянинг асосий методи кузатиш ва суҳбат ҳисобланади. Бу икки метод билан аниқланмаган жиҳатларнигина тестдан қўшимча метод сифатида фойдаланган ҳолда аниқлаш мумкин. Шу сабабли
