Наманганга ускуна сотган бухоролик тадбиркор суд қарорларидан нега норози бўлмоқда?

У бошдан кечирган воқеанинг қисқача мазмуни шундай: 2014 йилнинг август ойида Хуршид Турсунов наманганлик тадбиркор Акмалжон Мамажоновга Хитойда ишлаб чиқарилган ичимлик сув қадоқловчи қурилмани келишув асосида, тилхат орқали сотади.

У бу ускунани Бухорода тадбиркорлик қилиш учун олиб келган. Аммо Бухорода қазилган артезиан қудуқдан чиққан ичимлик сувининг таркиби истеъмолга яроқсизлиги боис фаолиятини давом эттира олмасдан, ускунани сотишга мажбур бўлади.

А.Мамажонов «MODEL HX-28 MULTI- FUNCTION PLASTIK BOTTLE BLOWER» номли 5 литрли полиэтилен сув идиши тайёрловчи аппарат, «MODEL HX-28 MULTI- FUNCTION FAR-INFRARED HEATER» номли полиэтилен сув идишини қиздириб берадиган ускуна ва сувни филтрловчи 4 дона ускуналарни 37 млн 568 минг сўмга тенг 16 минг АҚШ долларига сотиб олишга келишиб, пулларни икки ой ичида етказишга ваъда бериб, тилхат ёзади.

Кейинчалик А.Мамажонов Х.Турсуновдан сотиб олган ускуналарини «Осиё Гиёҳи» МЧЖ балансига кирим қилади. Орада 4 йил давомида Х.Турсунов пулни ундириш учун сарсон бўлгани, водий йўлида унинг шериклари автоҳалокатга учраганига батафсил тўхталиб ўтирмайлик, майли.

Бу воқеалардан сўнг 2018 йил 22 ноябрда А.Мамажонов шу ва бошқа қилмишлари учун Жиноят кодексининг 168-моддаси 3-қисми «а» банди билан судланади. ЖИБ Учқўрғон туман суди ҳукмига кўра, ускуналар Хуршид Турсуновга қайтарилиши белгиланади.

ЖИБ Наманган вилоят суди апелляция инстанциясининг 2019 йил 13 мартдаги ажрими билан ҳукм ўзгаришсиз қолдирилади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатининг 2019 йил 11 июндаги ажрими билан апелляция инстанциясининг ажрими бекор қилиниб, иш янгидан апелляция инстанциясида кўриш учун юборилади.

Жиноят ишлари бўйича Наманган вилоят суди апелляция инстанциясининг 2019 йил 17 сентябрдаги ажрими билан ҳукм ўзгартирилиб, А.Мамажоновдан жабрланувчи Хуршид Турсуновга 29 млн 835 минг сўм ундириш белгиланади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг 2021 йил 20 апрелдаги ажрими билан апелляция инстанциясининг 2019 йил 17 сентябрдаги ажрими бекор қилиниб, иш яна бир бор янгидан апелляция инстанциясида кўриш учун қайта юборилган.

Наманган вилоят суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг 2021 йил 4 июндаги ажрими билан ҳукмнинг фуқаровий даъвога оид қисми ўзгартирилган:

• Судланувчи А.Мамажоновдан жабрланувчи Хуршид Турсуновнинг фойдасига 20 млн 715 минг сўм ундириш;
• Фарғона вилояти Тошлоқ тумани Янги Гулистон кўчаси 21-уй манзилида жойлашган А.Сойиповга тегишли сув ишлаб чиқариш цехида сақланаётган «MODEL HX-28 MULTI- FUNCTION PLASTIK BOTTLE BLOWER» номли 5 литрли полиэтилен сув идиш тайёрланадиган аппарати, «MODEL HX -28 MULTI- FUNCTION FAR- INFRARED HEATER» номли полиэтилен сув идишини қиздириб берадиган ускуна ва 4 дона сувни филтрловчи ускуналарни жабрланувчи Хуршид Турсуновга қайтариш мажбурияти Тошлоқ туман Мажбурий ижро бўлимига юклатилган.

Суднинг айни дамдаги амалда бўлган сўнгги қарорига кўра, Турсуновга қурилманинг ишлатилган муддати учун 20 млн сўм миқдорида емирилиш зарари тўланиши ва дастгоҳнинг ўзи қайтарилиши керак.

Аммо унга ўзи сотган дастгоҳ ўрнига эскироқ ва қуввати кичикроқ бошқаси таклиф қилинмоқда. Турсунов эса бундан норози.

Суд ҳукмидан норози бўлган Хуршид Турсунов томонидан киритилган шикоятда ускуна ва филтрлар ишлатилиб, яроқсиз ҳолга келтириб қўйилганлиги учун бозор нархида баҳоланиб, ускунанинг пулини ундириб бериши сўралган. Аммо унинг шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилган.

Сўнгги апелляция инстанцияси ажримида ускуна ва филтрларни балансида сақлаб турган «Осиё гиёҳи» МЧЖ таъсисчиси А.Жўрабеков ускуналарни қонуний эгасига беришга қарши эмаслиги тўғрисидаги хати ва экспертиза хулосасида нархлар аниқланганлиги, ускуналар яхши ҳолатда ва ишлатишга яроқли эканлиги кўрсатилиб, Х.Турсуновнинг пул ундириш ҳақидаги важлари рад этилган.

Ваҳоланки, ушбу ускуналарнинг яроқли эканлиги бирор ҳужжат билан исботланмаган, аксинча, суд товаршунос экспертизасининг 2019 йил 2 августдаги хулосасининг «тақдим қилинган объектларни кўздан кечириш» қисмининг 1- графасида «Бугунги кунда ушбу дастгоҳ электрокабеллар уланмаганлиги сабабли ишлатиб кўришнинг имкони бўлмади», деб кўрсатилган.

Суд товаршунослик эксперти хулосасига қаранг. Ушбу хулосани ёзган эксперт Азимова Маҳфузахон Саидраҳматуллаевнанинг лицензияси ҳам, мулкни баҳолашни амалга ошириш ҳуқуқини берувчи «Баҳоловчининг малака сертификати» ҳам бўлмаган.

Х.Турсуновга кўра, унга ўзи бир пайтлар сотган ускуналар эмас, мутлақо бошқа — эскироқ, бузуқ ва кичикроғи таклиф этилмоқда. Унга тегишли сув қадоқлаш ускунаси ва филтрлар 2018 йил август ойида Наманган вилоят ИИБ терговчиси Ҳаёт Абдураҳимов томонидан Наманган вилояти Уйчи туманидаги «Турсунбой ота» чойхонасида хатланган ва сақлаб туриш учун фирибгарликда айбланаётган Акмалжон Мамажоновнинг туғишган укаси Аъзам Жўрабековга топширилган.

Аммо орадан бир йил ўтгач, бу ускуналар нима учундир Фарғона вилояти Тошлоқ тумани «Бўстон» МФЙнинг Янги Гулистон кўчаси, 1-уй манзилида пайдо бўляпти. Нега сақлаш учун топширилган ускуналар ўз жойидан кўчирилган ва ундан-да қизиғи, суд ускуналар турган янги манзилни қаердан биляпти?

Майли, суд сақлаш учун берилган Уйчидаги чойхонада эмас, бошқа жойда турганини билар экан. Экспертга ускуна ва жиҳозларнинг қаерда турганини маълум қилиб, аҳволини баҳолаб беринглар, деб топшириқ берган экан. Унда нега экспертиза Наманган ЖИБ суднинг хатида кўрсатилган манзилда эмас, балки умуман бошқа — учинчи манзилда — Фарғона вилояти Тошлоқ тумани «Варзоқ» МФЙ Янги Гулистон кўчасида жойлашган «Қалб садаф» оилавий корхонасида ўтказилди ва бу ишга мутлақо алоқаси йўқ сув ускуналари экспертиза қилинди?

Х.Турсуновнинг айтишича, экспертиза қилинган ускуналар ҳозирда яроқсиз, ишлаб чиқарилган йили ҳам аниқ эмас. Боз устига, у суд қарори билан маълум бир манзилда сақловга олиниб, тақиқ солинган дастгоҳи бошқа жойга кўчирилгани, шунда ҳам ўша манзилдаги эмас, умуман бошқа манзилдаги техник носоз бўлган мутлақо бошқа ускуналарни бермоқчи бўлишаётгани, эксперт хулосалари палапартиш амалга оширилгани, буни ҳеч ким синчиклаб ўрганмаётгани, оқибатда вақти, пули, асабидан айрилаётганини таъкидлаб ўтди.

Унинг эътирозлари уч марта Олий судда кўриб чиқилиб, ҳолатни қайта ўрганиш учун икки марта жиноят ишлари бўйича Наманган вилоят судига қайтарилган. Учинчи марта Олий суд ҳам унинг шикоятларини қаноатлантирмасдан, масалага нуқта қўйди.

Аммо айрим саволлар очиқ қолди: Х.Турсунов бир пайтлар ўзи сотган, бироз ишлатилган ускунани қайтариб олишга қарши эмас. Лекин ўша ускунани топиб беришолмаяпти. Экспертизани бошқа, малакасиз эксперт ёрдамида эскироқ ва яроқсиз ускуна устида палапартиш ўтказиб, мутлақо бошқа маҳсулотни тиқиштирмоқчи бўлишмоқда.

«Суд экспертизаси тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонунининг 18-моддасига кўра, бундай ҳолатда қайта суд экспертизаси ўтказилиши керак эди.

Шу сабабли у ускунани эмас, унинг пулини ундиришни талаб қилган эди. Бироқ суд «юмалоқ ёстиқ» қилиб тайёрланган ҳужжатлар билан, унга етказилган зарар қопланган, деган хулосага келди.

Тадбиркор ишнинг қайтадан, бошқа вилоят суди томонидан кўриб чиқилишини истамоқда.

Шуҳрат Шокиржонов, журналист