Германия 1939–1945 йилларда Европа бўйлаб уруш олиб бориб, Полша, Чехословакия, Франция, Дания, Норвегия, Югославия, Греция ва Совет иттифоқига бостириб киради. Ўша йиллари немислар европалик яҳудий ва яҳудий бўлмаган 6 миллион одамни ўлдириб юборади. Бундан ташқари, Совет иттифоқининг ўзидан 27 миллион одам ҳалок бўлади.
Фашистларни жиноий жавобгарликка тортиш келишуви
Ўз ҳудудида босқинчилик ҳаракатлари олиб борилаётган давлатлар фашист Германияси раҳбарларини жиноий жавобгарликка тортишни талаб қилиб чиқа бошлайди.
1942 йил декабрда Буюк Британия, АҚШ ва Совет иттифоқи раҳбарлари Германияни жиноий жавобгарликка тортиш ҳақидаги биринчи қўшма декларацияни эълон қилишди. Аммо судни қачон ва қандай ташкиллаштириш масаласида аниқ тўхтамга келинмади. Чунки бунгача уруш жиноятларига қарши халқаро суд қилиш тажрибаси ва унинг аниқ йўналиши деярли йўқ эди.
Бундан олдин уруш жинояти учун қўл билан саноқли суд жараёнлари бўлиб ўтганди. Масалан, Америкада фуқаролар уруши даврида конфедерави армия офицери Ҳенри Вирз ҳарбий асирларга нисбатан ёмон муносабатда бўлгани учун қатл этилган. Яна бир мисол, 1919–1920 йилларда Туркия 1915–1916 йиллардаги арман геноциди айбдорларини жавобгарликка тортиш учун ҳарбий суд ўтказганди. Бироқ уларнинг иккисида ҳам суд бир давлат қонунчилиги асосида амалга оширилган.
Нюрнберг суди эса қонунлари бир-биридан фарқ қилган Франция, Британия, АҚШ ва Совет иттифоқи томонидан ўтказилаётганди.
Жиноятлар тоифалари
Ниҳоят 4 давлат иттифоқи 1945 йил 8 августда Лондонда Нюрнберг хартиясини имзолайди. Унда жиноятлар 3 тоифага ажратилди:
- тинчликка қарши жиноятлар (босқинчилик урушлари ёки халқаро шартномаларни бузган ҳолда зўравонлик урушларини режалаштириш, уларга тайёрланиш, бошлаш ёки олиб бориш);
- уруш жиноятлари (ҳарбий жиноятлар ҳам дейилади – уруш қонун-қоидаларини бузиш, ҳарбий асирларга нисбатан нотўғри муносабатда бўлиш);
