Баъзи демократик давлатларда, жиддий конституциявий ислоҳотлар бўлганида, “янги республика”, “иккинчи республика”, “бешинчи республика” деб номлаш анъаналари бор.
Ҳар сафар жиддий ўзгарган конституцияни – давлатнинг табиати ўзгаришига сабабчи деб кўришади; шу сабабли “янги давлатчилик бошланди”, “республиканинг янги ҳаёти бошланди” деб талқин қилишади.
Мисол учун, Францияда 1958 йилдан кейинги давр “бешинчи республика” ҳисобланади. Ўша йили янги конституция қабул қилинган эди. Ҳозирга қадар давлат ўша конституция асосида фаолият юритади.
Ўтган якшанба, 30 апрел куни Ўзбекистонда янги конституция қабул қилинди. Ҳар бир қабул қилинаётган конституция, ўша даврдаги ҳукмрон сиёсий кучлар ва жамиятдаги қарашлар, қадриятлар ҳамда кучлар нисбатини ифода қилади. Давлатларнинг конституциялари чуқур ўйлаб, ўта демократик руҳда ёзилган бўлиши мумкин, лекин бу конституцияларни талқин қиладиган, ҳаётга татбиқ қиладиган сиёсий куч, синф бўлмаса ёки заиф бўлса, конституциянинг ўзи қадрият ва институт сифатида обрўйини йўқотади.
Ўзбекистоннинг 1992 йилда қабул қилинган конституциясини шартли равишда икки йирик блокка бўлиш мумкин. Биринчиси – қадриятлар қисми. Иккинчиси – ҳокимият ваколатларини тақсимлаш ва давлат институтларининг қудратини белгилаш бўлимлари. Қадриятлар бўлимида, Ўзбекистон ҳар доим инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилувчи, ҳуқуқий-демократик давлат бўлиш мажбуриятини олган. Лекин, ҳокимият ваколатларини тақсимлашга келганда, ўзаро тийиб туриш ва посангилар механизми мувозанатга солинмаган.
Янги конституцияда қадриятлар бўлими янада кенгайтирилди ва кучайтирилди. Конституцияга ҳуқуқий-демократик давлатчиликнинг кўплаб янги ғоялари, институтлари киритилди. Давлат институтлари фаолиятини демократлаштиришда, ҳокимиятларни тақсимлаш ва ўзаро тийиб туриш механизмларини жорий қилишда, Ўзбекистон, тадрижийлик йўлидан кетаяпти.
Ҳар қандай конституцияни 5-6 хил кўринишда талқин қилиш мумкин. Чунки конституцияни англаш ва унга маъно бериш, алалоқибат, сиёсий элитанинг, жамиятнинг сиёсий қарашлари, талқинларига бориб тақалади.
Баъзи ўта демократик давлатларда, ҳаттоки, конституция мавжуд ҳам эмас. Мисол учун, Бирлашган Қироллик (Британия)да конституция йўқ. Ёки, ўта демократик конституциялари бор бўлган ўнлаб авторитар давлатлар бор. Демократик руҳиятда ёзилган конституциялар, агар улар ишламаса, ёки ишлатиш имконияти паст бўлса, бундан фойда йўқ.
