Шайх Саъдий Шерозийнинг машҳур ҳикмати бор:
Устига китоб ортилган эшак, На олим-у, на доно бешак.
Илмдан баҳраманд бўлиш, уни ҳаётга татбиқ эта олиш инсондан жуда катта фаросат талаб қилади. Ўлмас Умарбековнинг “Одам бўлиш қийин” асари бош қаҳрамони Абдуллажон эса айнан шу ўқиганларини татбиқ қилишга келганда бироз адашди ва одамийлигини бой бериб қўйди...
Сюжет:
Абдуллажон бувисининг уйига, Мингбулоққа таътилда келиб юрарди. Мактабни олтин медалга битиргандан сўнг ҳам одатига кўра қишлоққа боради. У ерда ёшликдаги ўртоғи Гулчеҳрани учратиб, чиройли, одобли қиз бўлганини кўрган йигит беихтиёр кўнгил қўяди. Улар Абдулла шаҳарга қайтгунгача бир-бирлари билан учрашиб юришади.
Таътилдан сўнг иккиси ҳам ўқишга топширишлари, бирор олийгоҳда таълимни давом эттиришлари лозим эди. Гулчеҳранинг мақсади аниқ: меъмор бўлиш. Аммо у шаҳарга боролмасди. Онаси саратонга чалинган, ота-онасини шу ҳолда ташлаб кетишга кўзи қиймасди. Шунинг учун сиртқи таълимга топширди. У айни пайтда қишлоғининг эски макетини ясай бошлаганди. Мақсади – эски ва кўримсиз қишлоғини янги ва қулай гўшага айлантириш.
Абдулла бувисиникидан қайтгач уни янгилик кутиб турарди. Айни пайтда Абдулланинг ҳам отаси бемор: гипертонияга чалинган бўлиб, уйга қамалиб қолганди. Отасининг ёнига Турсунали исмли одам келади ва Абдулланинг Москвадаги янги очилган институтда ўқиши учун ёрдам беришини айтади. Абдулланинг дадаси Ғофур ака бу одамга илгари ёрдам берганлигини кейин эслайди.
Турсунали ака Абдулланинг ақлли, қунтли бола эканини биларди. Қолаверса, ўзининг қизи Сайёрани ҳам ўша институтда ўқитмоқчи, қизига Абдуллани шерик қилмоқчи эди. Бундай таклифдан Абдулла бироз гангийди. Москвага кетиб қолса, Гулчеҳрадан узоқлашиб кетиши мумкин, бу таклифдан воз кечса, кейинчалик бундай имконият қайта бўлмаслиги мумкин. Абдулла рози бўлади...
Бориб 4 йил ўқийди. Бу орада Гулчеҳранинг онаси қазо қилади, дадаси бошқага уйланади. Гулчеҳра бутун бошли қишлоғининг янги лойиҳасини ишлаб чиқади ва бу лойиҳа одамларга маъқул бўлади. Бундан ташқари, Тошкентда “Ёшлик” номли меҳмонхона учун лойиҳалар танловида ғолиб бўлиб, унинг чизмалари асосида меҳмонхона қурила бошлайди. Фақат битта муаммо бор эди. Гулчеҳра Абдулладан ҳомиладор бўлганди.
Бу пайт Абдулла ўқишни битирай деб турган, хаёллари чалкаш бир ҳолатга тушганди. Сабаби шунда эдики, Турсунбой ака академик унвонини олган бўлиб, бу унвон Абдулланинг ҳам орзусига айланган, юрагига ўт солганди. Турсунбой ака Абдуллани куёв қилиш ниятида юрганини билгандан сўнг, у учун Сайёрага уйланиш унвон томон дадил қадам бўлишини ўйлаб қолганди. Сайёрага уйланиш порлоқ келажак кафолатидек кўрина бошлади унга. Лекин унинг кўнгли Гулчеҳрада эди. Гулчеҳра ҳам анойи чиқмади. Қишлоғида катта ишларни бошлаб юборибди.
