Қулай географик жойлашув
Орол-7 ёки Кантубек шаҳри, ўша пайтларда сувга тўла бўлган Орол денгизидаги ороллардан бири — Уйғониш оролида қурилган. Бу ер махфий шаҳар қуриш учун идеал жой эди: аҳоли яшаш манзилларидан узоқда, сув билан ўралган, ҳимоя қилиш учун қулай.
Оролда биокимёвий полигон қуриш режаси 1930-йиллардаёқ бўлган. Иккинчи жаҳон уруши бу жараённи тезлаштирган. Советлар Германия қўлига тушишидан асраш мақсадида Твер области Селигер кўлидаги Городомл оролида жойлашган биологик лабoраторияни аввал Кировга, сўнг Саратов ва ниҳоят Уйғониш оролига эвакуация қилган.
Фото: Wikipedia
Шошилинч кўчириш сабаб орол ҳали инсонлари яшаши учун тўлиқ тайёр бўлмаган. 1954 йилдан оролда аҳоли (муддатли ҳарбий хизматчилар, ҳарбийлар, ходимлар ва уларнинг оила аъзолари) истиқомат қилиши учун бинолар қурила бошланган.
Кейинроқ ёпиқ Орол-7 шаҳри содир бўлаётган воқеаларни назорат қилиш учун Орол-5 («Урал») ҳарбий шаҳри ҳам қурилган. Бу шаҳарга ҳарбий полк жойлаштирилган ва орол ҳимояси билан шуғулланган.
Ўша пайтда ҳеч ким 50-60 йилдан кейин катта Орол денгиз қуриши ва Уйғониш ороли қуруқлик билан бирлашишини тасаввур ҳам қилмасди.
Шуни айтиб ўтиш керакки, шаҳар Ўзбекистон ҳудудида жойлашганига қарамай, унинг фаолияти Қозоғистон томонидан назорат қилинган.
Махфий шаҳар ва ундаги тажрибалар
Кантубекдаги, нафақат, биокимёвий лабoратория, балки аэродром ҳам жуда камёб иншоотлардан эди. Бу аэродром тўртта учиш-қўниш йўлаги бўлган СССРдаги ягона аэродром ҳисобланган. У «шамол атиргули» (шамол йўлларини тавсифловчи векторли диаграмма) услубида қурилган бўлиб, бу кучли шамол шароитида (оролда доим кучли шамоллар кузатилган) ҳар қандай турдаги самолётларни қабул қилиш учун зарур эди. Қўниш йўллари шамол йўналишига мос равишда қурилган ва ҳар қандай самолёт ҳар доим ўзига қулай қўниш йўлагини танлаш имконига эга бўлган.
Биологик-бактериологик лаборатория корпуси шаҳардан 3 километр жанубда бўлган. Бу ерга кимёвий полигонда куйдирги, бубо вабоси, бруцеллёз (қора оқсоқ), тулямерия ва бошқа ўта хавфли инфекциялар бациллалари билан касаллантирилган турли ҳайвонлар олиб келинган.
