Ижтимоий тармоқларда болалар иштирокида олинадиган контентлар ортида қандай мақсадлар ётади? Ушбу контентлар болаларнинг руҳияти ва тарбиясига, уларни кузатаётган болалар аудиториясига қандай таъсир қилади? Kun.uz бу масалада мутахассис ва болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ташкилот фикрларини ўрганди.
Бугун жиловсиз ахборот макони ҳаммамизни ўз қаърига тортяпти. Ижтимоий тармоқлар эса кўпчиликнинг энг кўп вақт сарфлайдиган макони ва у ерда болалар иштирокида ҳам кўплаб контент яратилмоқда. Бу роликларда уларнинг ўз ёшига муносиб бўлмаган турли ҳолатларни талқин қилаётганини кўриш мумкин. Улар ижтимоий тармоқларда миллионлаб марта кўрилади. Болалар бу ролларда катталарга тақлид қилишади, катталарга хос эмоциялар, кўз қарашлар, қочиримларни бажаришади.
Болаларнинг бундай лойиҳаларда иштирок этиши, буни уларга ва бошқа болалар тарбиясига таъсири ҳақида мутахассислардан изоҳ сўрадик.
Гули Тўраева, психолог:
“Бугун ижтимоий тармоқлардаги контентларни 2га бўлиш мумкин: фойдали, бирор маълумот олиш мумкин бўлган контентлар ва шунчаки одамлар эътиборини қозониш, “просмотр” учун, лайклар сонини кўпайтириш учун олинаётган роликлар. Буни оддий ҳол деб қарашимиз, болаларнинг актёрлик қобилиятларига тан беришимиз мумкин. Бу масаланинг бизга кўриниб турган томони. Аммо унинг кўзга кўринмайдиган томони ҳам бор.
Болаларимиз 7 ёшдан то мактабни тугатгунча бўлган даврда илм олишга энг эҳтиёжманд бўлишади. Биз уларни қаерга йўналтирсак ўша тарафга йўналади. Яъни улар катталарни ролини ўйнаяпти. Бизда “онахотин” деган атама бор-ку, худди шу ҳолатга тушишади. Болада болани кўрмайсиз, ўзини тутиши, гап-сўзи катталар каби. Шу ролга ўтиб олган болалар ўзини катталардай тутиб ўз оилаларида оилавий муҳитни бузмасликларига ҳеч ким кафолат бермайди.
Бу ролларни улар ўзлари қила олмайди, уларнинг орқасида режиссёрлари бор. Бу режиссёрлар албатта ота-оналар. Бу роликларни олиш, аудитория йиғишнинг ўзи бўлмайди – катта меҳнат талаб қилади. Бу болалар ота-онанинг қурбони бўляпти. Улар қайсидир мақсадда – ёки пул топиш учун, ёки аудитория йиғиш учун, эътиборда бўлиш учун ота-она фарзандидан фойдаланяпти. Бу ерда руҳий босим турибди”.
Ситора Алихонзода, журналист (Туркия):
“Туркияда охирги пайтда айнан мана шу масалаларда жамоатчилик жиддий талаблар билан чиқяпти. Ҳатто инстаграмдаги феноменлар, (бизда инстаблогер дейилармиди) болаларини туғилганидан бошлаб, кун тартибини, кўзини очиши билан телефонда видео олиб тинимсиз релсларда, сторисларда жойлаши, умуман ёш болаларини "реклама" қилиб пул топаётганларни жавобгарликка тортиш ҳақида қарор ташаббуси билан чиқишяпти. Таклифлар бериляпти.
