Mpox вируси Ўзбекистонга қанчалик хавф солиши, унга қарши вакциналар самараси ҳақида АҚШнинг Калифорния университети вирусологи Шароф Тугизов гапириб берди. Профессор чечакка қарши вакцинани яна қайтариш керак деган таклифлар пайдо бўлаётгани, бу қанчалик асосга эга эканлигига ҳам тўхталди.
– Дунёда mpox вируси билан вазият қандай тус оляпти?
– Ҳозир дунёда mpox вирусининг 10-марта қайталаниши. Марказий Африка давлатларида тарқалаётган вирус 2023 йилда бошланган эди. Бу вируснинг Ib клади ҳисобланади. Бу клад яна Швеция ва Таиландда ҳам аниқланган. Ib кладнинг патогени кучлироқ бўлиб, 10 фоизгача ўлимга сабаб бўлади. Клад II Ғарбий Африкада 2022 йилда бошланганди ва ўшанда 100дан ортиқ мамлакатга тарқалиб кетганди. Ҳозир Африкада вазият яхши эмас. 18-20 минг одамда вирус аниқланиб, 600 киши вафот этди. ЖССТ Африкада касалликнинг кенг тарқалмаслиги олдини олиш учун 6 ойлик режани эълон қилди. Кураш учун 135 миллион доллар пул ва 10 миллион доза вакцина керак экан. Африкада вакцина масаласи доим оғир
– Янги пандемия бошланиши мумкинми?
– 2022 йилги вазиятга қарасак, бу вируснинг ҳам тарқалиб кетиш эҳтимоли бор. Лекин ковид давридагидек катта пандемия бўлмайди. Чунки маймун чечаги ковидчалик тез тарқалиб кетолмайди. Агар терида шикастланган, шилинган жойи бўлса, ўша ердан вирус юқиши осон. Аммо соғлом тери орқали инсон организмига кира олмайди. Маймунчечак вируси организмга тушгандан кейин 1-4 ҳафта давомида туради, агар тошмалар ёрилмаса вирус ташқарига ажралмайди.
– Маймунчечак қандай йўллар билан юқади?
– Бу вируснинг бошқа одамга юқиши учун вирусни олиб юрган одам билан алоқада бўлиш керак. Қучоқлашиш ёки ўпишиб кўришиш сингари. Вирус пуфакчалари оғиз шиллиқ қаватида ҳам пайдо бўлиши мумкин. Суюқлик тўпланган пуфакчалар ёрилиб кетмаса ёки атайлаб ёрилмаса, одамларга юқиш хавфи анча паст. Вирус юққандан кейин 1-3 ҳафта ичида клиник даври бошланади. Дастлаб терига қизил тошма тошади ва 5-6 кундан кейин ичига суюқлик тўпланади. Яна 5-6 кундан кейин тошма тошган тери соҳаси қорайиб, чандиққа айланиб қолади.
– Сувчечак ва чечакдан қандай фарқи бор?
– Сувчечак ҳам маймунчечак сингари яра ичига суюқлик тўплаш орқали пайдо бўлади. Сувчечакни бошқа вирус чақиради. Бу касалликларни фарклаш учун полимераза занжири реакцияси тести билан лабораторияда диагностика килиш керак. Шунда аниклаш мумкин.
