Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, 1,1 миллиард одам хавфсиз ичимлик сувидан маҳрум, 2,4 миллиард киши адекват санитария хизматларидан фойдалана олмайди ва йилига 3,4 миллион одам, асосан болалар, сув билан боғлиқ касалликлардан ҳалок бўлади. Жаҳон метеорологик ташкилоти башоратига кўра, 2050 йилга келиб дунё аҳолисининг ярмидан кўпи сув танқислиги мавжуд ҳудудларда яшайди.
Дунёдаги тоза сув захиралари жуда нотенг тақсимланган. Амазонка ҳавзаси, Россиянинг Сибир минтақаси, Канаданинг шимолий қисми ва Скандинавия мамлакатлари сув бой минтақалар ҳисобланса, Шимолий Африка, Яқин Шарқ, Марказий ва Жануби-Ғарбий Осиё каби минтақалар сув танқислиги билан курашмоқда. Бу нотенглик кўплаб геосиёсий зўриқишларнинг асосий сабабларидан бири ҳисобланади.
Халқаро сув ҳуқуқининг ривожланиши учта асосий босқични бошдан кечирди. Биринчи босқичда ҳар бир давлат ўз ҳудудидаги сув ресурсларини мустақил равишда бошқарган, бу трансчегаравий сув конфликтларини келтириб чиқарди. Иккинчи босқичда қўшни мамлакатлар орасида сув тақсимоти бўйича илк икки томонлама келишувлар пайдо бўлди. Учинчи босқичда глобал сув муаммолари комплекс ечимлар талаб этишини англаб етилди ва халқаро ҳамжамият тизимли ёндашувга ўтди.
1966 йилда қабул қилинган Ҳелсинки қоидалари “адолатли ва оқилона фойдаланиш” концепциясини жорий этди ва трансчегаравий сув ҳавзаларини ягона экотизим сифатида эътироф этди. Гарчи бу қоидалар мажбурий кучга эга бўлмаса ҳам, улар кейинги халқаро ҳуқуқий ҳужжатлар учун асос бўлди.
1992 йилга келиб, Рио декларацияси ва Биологик хилма-хиллик тўғрисидаги конвенция “ифлословчи тўлайди” принципини қонунийлаштирди ва экотизимлар ёндашувини жорий этди. Конвенция жамоатчилик иштирокини талаб қилиб, халқаро мониторинг тизимини яратишни назарда тутди. 1997 йилдаги БМТ Конвенцияси халқаро сув йўлларидан фойдаланишнинг умумий принципларини кодификациялаб, “сезиларли зарар етказмаслик” мажбуриятини белгилади ва низоларни тинч йўл билан ҳал этиш механизмларини яратди. 1999 йилги Орхус протоколи сув масалаларида шаффофликни кучайтириб, аҳоли иштирокини таъминлаш ва ахборот олиш ҳуқуқларини кафолатлади. 2004 йилда қабул қилинган Берлин қоидалари барча сув ресурсларини ягона тизим деб қараб, инсон ҳуқуқлари контекстида сувдан фойдаланиш ҳуқуқини эътироф этди.
Европа тажрибаси сув ресурсларини минтақавий бошқаришнинг илғор модели ҳисобланади. 2000 йилдаги Сув ҳадли директиваси ҳавза бошқаруви принципига асосланиб, барча сув объектларида “яхши экологик ҳолат”га эришишни мақсад қилган. Натижада Дунай ва Рейн дарёларининг экологик ҳолати сезиларли даражада яхшиланди ва трансчегаравий низолар камайди.
Осиё минтақасида ҳам сув ресурслари бошқариши борасида муҳим ютуқлар қўлга киритилган. Жануби-Шарқий Осиёдаги 6 та давлат ҳудудидан оқиб ўтувчи Меконг дарёси бўйича комиссия сув ресурсларини тақсимлаш ва экологик барқарорликни таъминлашда самарали иш олиб бормоқда. Ҳиндистон, Бангладеш ва Непал эса Ганг-Брахмапутра-Мегна ҳавзасидан ҳамкорликда фойдаланиб келяпти.
