Трамп Украина томони «тинчлик режаси»ни қабул қилиши учун охирги муддатни белгилади

АҚШ президенти Доналд Трамп Украинага келаси пайшанба – 27 ноябргача Америка томони таклиф этган «тинчлик режаси»га розилик бериш учун вақт берди. Бу ҳақда у жума куни, 21 ноябрда Fox News телеканалига интервюсида маълум қилди.

27 ноябр АҚШда Миннатдорлик куни нишонланади ва Трампнинг фикрича, бу Россия билан урушни тугатиш бўйича келишув тузиш учун мос вақтдир. «Менда кўплаб охирги муддатлар бўлган, аммо агар барчаси яхши кетаётган бўлса, одатда бу муддатлар узайтирилади. Лекин пайшанба, бизнинг фикримизча, мос муддатдир», — деди у. Трамп Украина бу урушда ҳудудларини ҳам, одамларини ҳам йўқотаётганини таъкидлади.

Бундан олдин Reuters ва The Washington Post нашрлари АҚШ Украина президенти Володимир Зеленскийни Россия билан тинчлик келишуви тузишга мажбурлаш нияти борлиги ҳақида хабар берган эди. Рад этилган тақдирда АҚШ Украина ҳарбийларига қурол етказиб бериш ва разведка маълумотларини узатишни тўхтатиш билан таҳдид қилган.

Трампнинг «тинчлик режаси»ни шарҳлар экан, Зеленский мамлакат жуда мураккаб танлов олдида қолиши мумкинлигини таъкидлади. «Ё шаънни йўқотиш, ёки энг муҳим ҳамкорни йўқотиш хавфи. Ёки 28 банд, ёки жуда оғир қиш — энг оғир қиш — ва бошқа хавф-хатарлар», — деди президент 21 ноябр куни Украина фуқароларига қилган мурожаатида.

Шу билан бирга, Зеленский АҚШ ва бошқа ҳамкорлар билан музокаралар олиб боришини ва Вашингтоннинг «тинчлик режаси»да кўрсатилган талабларга муқобил вариантлар таклиф этишини ваъда қилди.

Шу куни Украина президенти АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс билан Америка «тинчлик режаси» юзасидан телефон орқали суҳбатлашди. Зеленскийнинг айтишича, қарийб бир соат давом этган бу суҳбатда шу ҳафта Киевга келган АҚШ армияси вазири Дэн Дрисколл ҳам иштирок этган.

«Биз урушни тугатишга қаратилган Америка томони таклифининг кўплаб тафсилотларини муҳокама қилишга улгурдик ва барқарор тинчликка эришиш учун кейинги йўлни муносиб ва ҳақиқатан ҳам самарали қилишга ҳаракат қилмоқдамиз», — деб ёзди Украина раҳбари Telegram’да. «Америка ва Европа билан бирга маслаҳатчилар даражасида ишлашга келишиб олдик, шунда тинчликка йўл ҳақиқатан ҳам ишлайдиган бўлади».

Шу орада Россия президентининг матбуот котиби Дмитрий Песков АҚШнинг Украинадаги можарони тинч йўл билан ҳал этиш бўйича янги режаси Москва билан «мазмунан муҳокама қилинмаганини» билдирди. «Бизга расман ҳеч нарса келиб тушгани йўқ, қандайдир янгиликларни кўрмоқдамиз, аммо расмий равишда ҳеч нарса олганимиз йўқ ва бу бандлар мазмунан муҳокама қилинмаган», — деб жавоб берди Песков журналистларнинг Россия ушбу режани ишлаб чиқишда иштирок этдими, деган саволига.

АҚШ таклиф этган «тинчлик режаси» ҳозирча расман эълон қилинмаган, бироқ қатор ОАВ лойиҳа матнидан парчаларни чоп этди. Кутилганидек, Украина Россияга муайян ҳудудий имтиёзлар бериши ва ўз армиясини қисқартириши керак бўлади. АҚШ ва Европа эса Украинани тиклашга маблағ ажратишни ўз зиммасига олади, Россияга нисбатан жорий этилган санкциялар босқичма-босқич бекор қилинади, Москва ва Вашингтон эса узоқ муддатли иқтисодий ҳамкорлик тўғрисида келишув имзолайди. Axios’нинг маълумотларига кўра, режа Киевга хавфсизлик кафолатларини назарда тутади, унга мувофиқ АҚШ ва европалик иттифоқчилар Украинага қилинган ҳар қандай ҳужумни бутун «трансатлантик ҳамжамият»га қилинган ҳужум сифатида кўриб чиқиши лозим бўлади.

Европа Иттифоқида Оқ уй режасига эҳтиёткорлик билан муносабат билдирилди. Германия, Буюк Британия, Франция ва Украина раҳбарлари «ўзаро тушунишга эришиш учун бошланғич нуқта» сифатида «фронт чизиғи»ни қабул қилиш лозим, деб ҳисоблайди, шу билан бирга Украина армияси мамлакат суверенитетини самарали ҳимоя қила оладиган даражада қолиши кераклигини таъкидлайди.

Ўз навбатида, Киев Трампнинг «тинчлик режаси»ни муҳокама қилишга тайёр, аммо Украина ҳудудий суверенитетини савдо предметига айлантириш ниятида эмас, шунингдек, иттифоқчиларни танлаш ва қуролли кучлар сони ҳамда салоҳиятига оид чекловларга боришни ҳам маълум қилмаган.