Ботқоқларни асраб қолишимиз керак – Тошкентда бу мавзуда халқаро семинар бўлиб ўтди

“Ботқоқлар” деганда ёқимсиз манзара кўз олдимизга келади. Аслида эса улар экотизимнинг муҳим қисмидир, уларни йўқотиб қўйсак, улкан талафот юз беради. 2 феврал куни Green Universityʼда Бутунжаҳон сувли-ботқоқли ерлар кунига бағишланган семинар бўлиб ўтди.

Акмалжон Абдуллаев, Aral Sea Wetlands лойиҳаси раҳбари: Бугун Бутунжаҳон сувли-ботқоқликлар куни. Бу кунда бутун жаҳонда сувли-ботқоқликларни эътироф этиб, уларнинг муҳимлигини қайд этадиган кун. Бугунги тадбирда экспертлар асосан ботқоқликларнинг қанчалик биз учун муҳимлиги, қайси жиҳатларга эътибор берган ҳолда уларни асраш, улардаги экотизимларни авайлаш ҳақида ўзларининг фикрларини айтиб ўтишди. Хуллас, умумжаҳон ботқоқликлар тўйи бу. Ўзбекистонда ҳам ботқоқликлар борлигини, улар қаерда жойлашганини билиб олиш, уларнинг экотизимимизга, жамиятимизга, инсонларимизга қанчалик муҳимлигини қайд этиш фурсати.

Шокир Шарипов: Ботқоқликларга ўзи қанақадир хавф туғилганми ҳозир?

Акмалжон Абдуллаев: Албатта. Бизнинг Ўзбекистон Республикасида асосий ботқоқлик ҳудудларимиз Амударёнинг қуйи оқими, яъни Оролбўйи ҳудудлари, Орол ҳавзаси (Орол бассейни)да жойлашган. Экотизимлардаги кераклича сувни етказиб бериб туриш, қишлоқ хўжалиги ва ишлаб чиқариш, аҳолидан сувни тўғри мувозанатда сақлаб, тақсимлаш учун муҳимлигини ҳамма эътироф этди ва бизнинг лойиҳамиз айнан шу йўналишга йўналтирилган.

Шокир Шарипов: Бу тадбирдан кейин қанақадир амалий ишлар ҳам кўзда тутиляптими?

Акмалжон Абдуллаев: Албатта. Бу тадбир бизнинг қилаётган ишларимизнинг дебочаси деб айтсак ҳам бўлади. Бу лойиҳага бевосита Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Тараққиёт дастури экспертлари ва Глобал экологик жамғарманинг маблағлари сифатида 2022 йилдан бери амалга ошириб келиняпти. Бу ҳудудларда бир неча ишларни амалга оширдик. Биринчи ўринда сувни умумий тақсимлаш масалаларига кўп эътибор бериб ўрганилди. Иккинчиси, ер масалалари. Деградацияга учраган ерларни деградациядан чиқариш учун амалий ишлар бажарилди. Биринчидан, уларни аниқлашга катта эътибор берилди. Қорақалпоғистонда Амударё, Мўйноқ тумани, Бухоро вилоятида Олот ва Қоракўл тумани деградацияга учраган. Шундай ҳудудларни аниқлаб, ўша ерда уруғ экиб, миллий экспертлар ва миллий ҳамкорлар билан биргаликда маълум ишлар амалга оширилди. Ва бу ҳудудларда биохилмахилликни сақлаб қолиш учун маълум ҳудудларни ҳимояланган ҳудудларга ўтказиб, уларнинг техник шарт-шароитларини яхшилаш бўйича ишлар амалга оширилди.

Шокир Шарипов: Ботқоқликлар ҳақида нималарни билмаймиз ва нималарни билишимиз керак?

Лейли Сеитова, Қорақалпоғистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши қўмитаси раиси: Биласизми, ҳозир маърузачилар сўзга чиқиб, биз учун ботқоқлар салбий нарса бўлиб қолганини айтишди.

“Ботқоқлик” дейишса, салбий маънони англатади. Эсингиздами, қўшиқ куйланарди: “Мен сув одамиман, мен сув одамиман, ҳеч ким мен билан дўстлашишни истамайди”. Ҳозирги тажриба кўрсатишича, ботқоқлик ҳам ўзининг катта аҳамиятига эга. Ўзбекистон ҳудудидаги сувли-ботқоқли ҳудудлар ўзига хос рол ўйнайди. Бу ўзига хос тўсиқ, ўзига хос микроиқлим, ўзига хос макон бўлиб, олимларнинг фикрига кўра, ер шаридаги флора ва фаунанинг 40 фоизи айнан мана шу сувли-ботқоқли ҳудудларда, яъни ботқоқликларда яшар экан. Бизнинг вазифамиз — мавжуд кўлларимизни сақлаб қолиш. Агар айнан Қорақалпоғистон ҳақида гапирадиган бўлсак, ҳа, бизда сув муаммоси бор. Табиийки, иккита катта кўл — Судоче ва Жалтирбас — Рамсар конвенциясига киритилган. Кўл бу рўйхатга қачон киритилади? Қачонки бу кўлларга қуриб қолиш хавфи туғилса. Шу муносабат билан табиийки, бизнинг икки кўлимиз бу таркибга киритилди. Ҳозир тайёргарлик кетмоқда: Сариқамиш деб номланган яна бир катта кўл бор. Бизда Нукус шаҳрининг шундоққина ёнида жойлашган Ашшикўл бор ва у яна бир бор айтаман, Нукус учун катта микроиқлим яратади. Бу эса, айниқса, биздаги экологик вазиятда жуда муҳим.