Боня пропагандачиларга қарши. Нималар бўлмоқда?

Бир ҳафта муқаддам Instagram юлдузи Виктория Боня Владимир Путинга мурожаатини эълон қилганди: у халқ президентдан қўрқиши, амалдорлар эса реал муаммоларни президентдан яшириши ҳақида гапирганди. Кремл вазминлик билан реакция қилган бўлса-да, Кремл таъсиридаги нашрлар ва блогерлар Боняга ҳужум бошлашди. Телебошловчи Владимир Соловёв Бонянинг асосий мухолифига айланди – блогер аллақачон унинг устидан судга мурожаат қилмоқчи.

BBC воқеалар қандай ривожланганини кўриб чиқди.

Боня ким ўзи?

Боня 2006-2007 йилларда «Дом-2» реалити-шоусидаги иштироки орқали танилган. Кейинроқ у турли кўнгилочар лойиҳаларда суратга тушган ҳамда инстаграмда шахсий блогини ривожлантирган.

Ҳозирда Монакода истиқомат қилувчи блогерни Россияда ушбу ижтимоий тармоқ блокланганига қарамай 13 миллиондан ортиқ обуначи кузатиб боради.

Блогер медиамайдонда турли конспирологик назариялар тарафдори ва самарадорлиги исботланмаган «гўзаллик амалиётчиси» (Beauty Practice) сифатида танилган.

Хусусан, коронавирус пандемияси кучайган вақтда у 5G миноралар зарари ҳамда вакциналар орқали «чиплаштириш» ҳақидаги фитна назарияларининг асосий тарғиботчисига айланганди.

У Путинга мурожаатида нима деганди?

Ўтган ҳафтанинг душанба куни Боня Instagram саҳифасида «халқ номидан» Путинга мурожаат йўллаб, россияликлар президентдан қўрқиши ҳақида гапирганди.

«Владимир Владимирович, сиздан қўрқишади. Халқ сиздан қўрқади, блогерлар, артистлар қўрқади, губернаторлар сиздан қўрқади. Сиз эса мамлакатимиз президентисиз. Биз қўрқишимиз керак эмас деб ўйлайман», – деганди блогер.

Шунингдек, Боня Россия президентидан «яшириладиган муаммолар»ни санаганди. Улар қаторида Доғистондаги сув тошқини, Анапада денгизга мазут тўкилиши, Новосибирск областида чорва моллари йўқ қилиниши, интернет блокланиши, шунингдек, иқтисодий қийинчиликлар келтирилганди.

Боня Путин ва халқ ўртасида «девор урилгани», у эса бу деворни бузиб ўтмоқчилигини айтганди. Шу билан бирга, у президентни қўллаб-қувватлаши ҳамда уни «кучли сиёсатчи» деб ҳисоблашини қистирганди.

Бир ҳафта ичида Бонянинг видеомурожаати қарийб 30 миллион марта кўрилди ва 116 минг мартадан ортиқ репост қилинди.

Кейинроқ Путинга Instagram’нинг яна бир юлдузи, рэпер Гуфнинг собиқ рафиқаси Айза Долматова ҳам Боняники каби видеомурожаат йўллади, аммо у бир неча кун ўтиб ўз постини ўчириб юборди.

Кремл нима деб жавоб қайтарди?

16 апрел куни журналистлар билан мулоқот чоғида Россия президенти матбуот котиби Дмитрий Песков Бонянинг мурожаати юзасидан саволга жавоб қайтарди. У Бонянинг номини келтирмаган ҳолда ушбу мурожаатда кўтарилган мавзулар ҳукумат томонидан эътиборсиз қолдирилмаганини айтган.

«Ушбу мурожаат муаллифининг ушбу масалаларни катта қизиқиш билан қайд этгани – ҳа, ҳақиқатан ҳам, булар жуда шов-шувли мавзулар, аммо адолат юзасидан айтадиган бўлсак, улар бўйича катта ишлар олиб борилмоқда, кўп сонли одамлар жалб этилган ва буларнинг барчаси эътибордан четда қолмаган», – деган Песков.

Боня шу куннинг ўзида яна бир видео ёзиб, унда кўз ёш тўккан ҳолда Кремлга «четлаб ўтмагани» учун миннатдорчилик билдирди.

Блогер ўзини қандай тақдир кутаётганини билмаслигини айтди, аммо «бу шунга арзийди» дея таъкидлади. У Путинга мурожаати буюртма бўлмаганини қайд этиб, бу видеони ёзмасликни «рус руҳига хиёнат қилиш» деб ҳисоблаганини қайд этган.

Кремлпараст нашрлар ва блогерлар қандай реакция қилди?

Кремл таъсиридаги нашрлар ва блогерлар мурожаат эълон қилинишидан кўп ўтмай Боняга ҳужум бошлаб, уни сотилишда ва Ғарб риторикасини трансляция қилишда айблашди.

Хусусан, Z-блогер Юрий Подоляк Бонянинг мурожаати – «Россияни тебратишга қаратилган улкан режанинг бир қисми» эканини айтди, Давлат думаси депутати Виталий Милонов Боняни «саводсиз блогер» деб атаб, унинг чиқишини яқинлашиб келаётган сайловлар билан боғлади. «Дневник хача» номли YouTube-каналига берган интервюсида Милонов «Боня – қандайдир дубайлик эскорт эканига шубҳа қилмаслиги»ни билдирди.

Бонянинг мурожаатига ижтимоий тармоқлардаги ботлар томонидан ҳам қизғин реакция қилинган. «Ботнадзор» лойиҳаси вакиллари «Агентство» нашрига айтишича, сешанба куни эрталабдан чоршанба куни кундузга қадар «ВКонтакте»даги ботлар блогер тилга олинган ҳар бир пост остида ўртача 16 тадан изоҳ ёзиб қолдирган.

Аммо Бонянинг асосий танқидчиси телебошловчи Владимир Соловёв бўлди. У ғарбдагилар блогернинг мурожаатига «дарҳол эътибор қаратгани»ни айтиб, буни «махсус амалиёт» деб атаган. Бонянинг ўзини эса Украина президенти Володимир Зеленский томонидан «киритилган агент», «сийқаси чиққан фоҳиша» ва «ўз сотқинлиги билан танилган персонаж»деб атаган.

Бундан ташқари, Соловёв Тергов қўмитаси раҳбари Александр Бастрикин ва Бош прокуратурага «фуқаро Бони фаолиятига ҳуқуқий баҳо бериш» сўрови билан мурожаат қилганини маълум қилди, шунингдек, Россия Федерацияси Адлия вазирлигидан нима учун блогер «чет эл агенти» деб эълон қилинмагани билан қизиқди.

Боня қандай жавоб қайтарди?

18 апрел, шанба куни Боня янги видео эълон қилиб, унда Соловёв ва  Милоновга, шунингдек блогер Артемий Лебедевга нисбатан коллектив даъво тайёрлаши ҳақида маълум қилди.

«Ҳозир анъанавий қадриятлар ҳақида жуда кўп гапирилмоқда. <...> Тўғридан-тўғри эфирда, федерал каналларда катта ёшли эркакларнинг аёлларни ҳақорат қилиши анъанавий қадриятларми?» – деган у.

Лебедев Боня ҳақида гапирмаганди, аммо блогер уни «Наталная карта» шоусидаги можаро фонида тилга олди: унда Лебедев бошловчи Олеся Иванченконинг «Мен бутун раунд давомида нима қилишим керак?» дея берган саволга «сўриш» деб жавоб қайтариб, уни йиғлатган.

Боня «бу одамлар билан тўқнаш келган» аёлларни унинг судга коллектив мурожаатига қўшилишга чақирган.

Якшанба куни Боня ўз инстаграмида сунъий интеллект орқали ясалган видеони ҳам жойлаштирди, унда ўзи Соловёв, Лебедев ва Милонов билан жанг қилаётган суперқаҳрамон қиёфасида тасвирланган.

«Жонимга тегди», – дейди Боня видеода.

Бонянинг мурожаатига яна кимлар эътибор қаратди?

Бонянинг мурожаатига нафақат Россия, балки Ғарб оммавий ахборот воситалари ҳам эътибор қаратди. Хусусан, Британиянинг The Guardian газетаси, Американинг CNN телеканали ва Испаниянинг El Pais нашри экспертларнинг шарҳлари билан материаллар эълон қилди.

Улар Бонянинг мурожаатида Россия жамиятида «нимадир ўзгараётгани» белгиларини, блогер эса «ўзи билиб-билмасдан» «мухолифат риторикасини кучайтираётгани»ни кўришган.

«Боня мухолифат лагерига илгари у ерда бўлмаган мутлақо янги аудиторияни жалб қилмоқда», – дея сиёсатшунос ва Путиннинг собиқ спичрайтери Аббас Галлямовнинг сўзларини келтиради The Guardian.

Боня Ғарбдаги ва мухолифатчи нашрларга ҳам жавоб қайтарган. Кремлнинг муносабатидан кейин ёзган видеосида у ўзи ҳақидаги материалларни BBC ва «Дожд» нашрларида кўрганини айтиб, мухолифатни назарда тутган ҳолда ўзини «бунга аралаштирмаслик»ни сўраган.

«Мени у ерга аралаштирманг, илтимос, мен сизлар билан эмасман, мен – халқ биланман, мен – халқ ичидаман», – деган Боня.