Qadri bilinmagan odam qadri eng balanddir

Salafi solihlar va ulardan keyin o‘tgan ulug‘ zotlar hayotiga nazar solsak, o‘zimiz uchun ko‘p ibrat olamiz. Ular biz uchun yo‘lchi yulduzdirlar. Ulardan o‘rnak olib, yuksak odoblar ila ziynatlanamiz, chin inson bo‘lish baxtiga erishamiz.

Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning ulug‘ sahobalari, jannat bashorati berilgan zot Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhuning quyidagi so‘zlariga e'tibor beraylik: “Men bir mo‘min bandaning yon tarafidagi bir dona tuk bo‘lib qolishni orzu qilardim” (Manba: Imom Ahmad, “Kitobuz zuhd”).

Urva ibn Zubayr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Men Umar ibn Xattob roziyallohu anhu bir mesh suvni yelkasida ko‘tarib ketayotganini ko‘rdim va: “Ey, mo‘minlar amiri! Bu ish sizga to‘g‘ri kelmaydi”, dedim. U bo‘lsa: “Mening oldimga turli odamlar itoat etgan holda ta'zim qilib kelishganida, o‘zimda kibr-manmanlik alomatini sezdim. Endi o‘shani sindirishni xohlayman”, dedi” (Manba: Ibn Qayyim, “Madorijus solikin”).

Muborak ibn Fazoladan rivoyat qilinishicha, Umar ibn Xattob roziyallohu anhu va bir kishi o‘rtasida qandaydir gap o‘tdi. Shunda u kishi Umarga: “Ey mo‘minlar amiri, Allohga taqvo qiling!” dedi. Shunda boshqa bir kishi: “Ey, sen! Mo‘minlar amiriga: “Allohga taqvo qiling!” deysanmi!?” deb xitob qildi. Umar roziyallohu anhu: “Uni o‘z holiga qo‘y, gapiraversin. Uning gapi qanday yaxshi!?” deb, so‘zida davom etdi: “Agar sizlar o‘sha so‘zni aytmasangiz, u holda sizlarda yaxshilik yo‘q ekan. Agar biz uni qabul qilmasak, bizlarda yaxshilik yo‘q ekan”, dedi (Manba: Ibn Javziy, “Tarixu umar”).

Qays ibn Abu Hozimdan rivoyat qilinadi: “Umar ibn Xattob Shomga borganida uni mahalliy ulamolar va kiborlar qarshi olishdi. Shunda: “Mana bu ulovni mining. Odamlar sizni ko‘rishadi”, deyildi. Umar bo‘lsa: “Sizlar amr (buyruq yoki ish) mana bu yerdan, deb o‘ylaysizlar. Aslida amr ana u yerdan”, deb qo‘li bilan osmonga ishora qildi va: “Yo‘limni ochib qo‘yinglar”, dedi”.

Usmon ibn Affon roziyallohu anhu tunda tahorat suvini o‘zi tayyorlardi. Unga: “Xodimlaringizdan biriga aytsangiz bo‘lardi”, deyildi. U zot: “Tunda ular dam olishadi”, deb javob berdi (Manba: “Tarixul xulafo”).

Usmon ibn Affon roziyallohu anhu xalifalik chog‘ida xachir minar, masjidda yolg‘iz o‘zi uxlardi. Uni biron kishi qo‘riqlab turmasdi.

Ko‘p molu davlat sohibi, saxovatpesha Abdurahmon ibn Avf roziyallohu anhu kiyinish bobida o‘ta kamtarligidan uni qullaridan ajratib bo‘lmasdi.

Bir kuni Abdulloh ibn Mas'ud tashqariga chiqdi. Odamlar unga ergashishdi. Shunda Ibn Mas'ud ularga: “Sizlarning biron ishingiz bormi?” dedi. Odamlar: “Yo‘q, faqat siz bilan birga yurmoqchimiz”, deyishdi. Abdulloh: “Ortingizga qayting! Zero, bu ishingiz ergashuvchiga (sizlarga) xorlik, ergashiluvchiga (menga) fitna (kibr va g‘ururga ketib qolish) olib keladi”, dedi (Manba: “Sifatus sofva”).

Abdulloh ibn Mas'ud: “Agar sizlar men haqimda menchalik ilmga ega bo‘lganingizda ustimdan tuproq sochgan bo‘lardingiz”, degan.

Urva ibn Zubayr kamtarlikning dunyodagi samarasini shunday tushuntirgan: “Tavoze' sharafni jalb qiluvchi narsalardandir. Har bir ne'mat egasiga hasad qilinadi. Illo tavoze'ga hech kim hasad qilmaydi. Kamtarlik shunday meva beradiki, natijada kishi qavmi va atrofdagilar oldida sharafga erishadi. Bu Alloh azza va jallaga itoat etilganda, U Zotning ne'matlari va fazlini bilganda bo‘ladi”.

Umar ibn Sobitdan rivoyat qilinadi: “Ali ibn Husayn ibn Ali vafot etganida, uni g‘usl qildirayotganlarida belidagi qora izga ko‘zlari tushdi. Shunda bilmaganlar: “Buni nima?” deb so‘rashdi. “U tunlari bir qop unni beliga qo‘yib, Madinadagi kambag‘allarga tarqatardi”, deb javob berildi” (Manba: “Siyar”).

Bir kishi Abu Hanifaga: “Allohdan qo‘rqing!” dedi. Shunda u zotning rangi o‘zgarib, jim bo‘lib qoldi. Keyin: “Alloh seni yaxshilik bilan mukofotlasin! Odamlar sen aytgan narsaga doim muhtojlar”, dedi (Manba: “Siyar”).

O‘z davrining mujtahid olimi bir omi odamdan nasihat eshitib, unga taslim bo‘lishini qarang! Bizda-chi, buning aksi. Ilm va boshqa sohada o‘zimizdan “past”dagilarga e'tibor ham bermaymiz, so‘zini eshitishga-ku toqatimiz yo‘q. Bu nima, kibr alomati emasmi? Bas, azizlar o‘tmishda o‘tgan va biz uchun yorqin yo‘lchi yulduz bo‘lgan salafi solihlarga ergashaylik!

Fuzayl ibn Iyoz: “Kim riyosatni yaxshi ko‘rsa, zinhor najot topolmaydi”, degan (Manba: G‘azzoliy, “Ihyo ulumid din”).

Ma'siyat botqog‘iga botgan, dangasalik va g‘aflat to‘ridagi odamlarga Abdulloh ibn Muborakning quyidagi so‘zlari juda manfaatlidir: “Agar kishi o‘zining qadrini bilsa, o‘zining nazdida itdan ham xorroq bo‘lardi” (Manba: “Hilyatul avliyo”).

Sufyon Savriy aytadi: “Agar o‘zingni bilsang, odamlar aytgan gaplari senga zarar qilmaydi” (Manba: Ahmad ibn Hanbal, “Az-zuhd”).

Vahb ibn Munabbihdan rivoyat qilinishicha, Imom Molik: “Agar kishi o‘zini maqtay boshlasa, uning salobati ketadi”, degan (Manba: “Siyar”).

Bir kishi Imom Molikdan bir masala so‘radi. U: “Men buni yaxshi bilmayman”, dedi. Savol bergan kishi: “Men sizdan masala so‘rashga falon joydan kelsam-u, siz yaxshi bilmayman, deyapsiz!” dedi. Shunda Molik ibn Anas: “Agar yurtingga qaytib borsang, men yaxshi bilmayman, deb aytganimni ularga yetkaz”, dedi (Manba: Abu Nuaym, “Hilyatul avliyo”).

Hasan aytadi: “Men bir kuni Ibn Muborak bilan suv ichadigan joyga bordim. U yerda odamlar ko‘p edi. Ibn Muborak suv ichish uchun yaqinlashdi. Odamlar uni tanimadilar. Shu sabab tiqilinchda uni turtib yuborishdi. Chiqqanimizdan keyin Ibn Muborak menga: “Hayot mana shunday (ya'ni, birovni tanimasak, uning hurmatini joyiga qo‘ymaymiz)”, dedi”.

Ali ibn Sobit shunday degan: “Men Sufyon Savriyni majlis o‘rtasida ko‘rmadim. U devorga suyanib o‘tirardi, ikki tizzasini yig‘ishtirib olardi” (Manba: “Sifatus sofva”).

Abu Abdulloh (Ahmad ibn Hanbal) shunday degan: “Allohdan ular bizni o‘ylaganlaridan ko‘ra yaxshiroq qilishini, ular bilmaydigan gunohlarimizni kechirishini so‘raymiz” (Manba: Ahmad ibn Hanbal, “Al-varo'”).

Yahyo ibn Main aytadi: “Men Ahmad ibn Hanbalga o‘xshaganini ko‘rmaganman. Biz ellik yil unga suhbatdosh bo‘ldik. Ammo u salohiyat va xayr bobida o‘zini bizlardan afzal bilib maqtanmasdi” (Manba: “Manoqibul imom ahmad”).

Alloh taolo Ahmad ibn Hanbal rahmatullohi alayhni mukofotlasin! U zot juda ko‘p mashaqqatlarga sabr qilib, fitnalarga bardosh berdi. Imom Ahmad musulmonlar imomi darajasiga chiqqan bo‘lsa-da, o‘zi buni inkor qilar, “Men hali bu darajaga chiqqanim yo‘q”, deb kamtarlik qilardi.

Xolid ibn Ma'don: “Yahyo ibn Said halqasidagi odamlar ko‘payib ketsa, shuhratparastlikdan qo‘rqqani uchun o‘rnidan turib ketardi”, degan.

Muhammad ibn Vose' o‘zi haqida shunday degandi: “Agar gunohlarning hidi bo‘lganida, biron kishi oldimda o‘tirmasdi” (Manba: “Siyar”; “Sifatus sofva”).

Ayyub Sixtiyoniy: “Agar solihlar zikr qilinsa, men ulardan chetda qolib ketaman”, degan (Manba: “Tazkirotul huffoz”).

Imom Shofeiy shunday degan: “Qadri bilinmagan odam qadri eng balanddir. Fazli bilinmagan odam eng fazilatlidir” (Manba: “Siyar”).

Bakr ibn Abdulloh al-Muzaniy: “Agar o‘zingdan yoshi kattani ko‘rsang, “Bu odam mendan imon va solih amalda o‘zib ketgan. U mendan yaxshiroqdir”, degin. Agar o‘zindan kichikni ko‘rsang, “Gunohlarim unikidan ko‘proq. U mendan yaxshiroqdir”, degin”, deb aytgan.

Ziyod Namriy: “Kamtarlikdan xoli bo‘lgan zohid meva bermaydigan daraxt kabidir”, degan.

Kibr nafsga yomon ta'sir qiladi. Buni Muhammad ibn Husayn ibn Ali shunday tushuntirgan: “Agar kishi qalbiga ozroq kibr illati kirsa, o‘sha kirgan narsaning oz yo ko‘pligiga qarab uning aqlida noqislik bo‘ladi” (Manba: G‘azzoliy, “Ihyou ulumid din”).

Rabiy' ibn Xusaymga: “Ey Abu Yazid, qanday tong ottirdingiz?” deyilsa, u: “Zaif va gunohkor holdimizda tong ottirdik. Rizqlarimizni yeymiz va ajallarimizni kutamiz”, deb javob qaytara edi.

Odilxon qori Yunusxon o‘g‘li

«Shayx Zayniddin» jome masjidi imom-xatibi