Samarqand ruhiy kasalliklar şifoxonasidagi maşmaşalar-2: zaruriyatsiz mohiyat
|16:23 / 22.09.201788 95311 min
Kun.uz Samarqand viloyat ruhiy kasalliklar şifoxonasida faoliyat körsatayotgan xodimlar (jami 14 kişi) tomonidan yöllangan murojaat asosida jurnalistik suriştiruv olib bormoqda. Bundan avvalroq tekşiruvlar natijasining birinçi qismi naşr qilingandi.
Suriştiruvlar boşlanganidan buyon ötgan muddat içida şifoxona rahbarlari hujjatlardagi kamçilik-nuqsonlarni tuzatiş ustida jiddiy ter tökişgani aniq. Biroq ayrim xulosalarni çiqariş mumkin. Hujjatlardagi nomutanosibliklar uçun aybdor topilişi va qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka tortilişi kerak, albatta.
15 boş qoramol tirik vazni 2016 yil 18 avgust kuni 11 ming sömdan baholanib, jami 17 mln 72 ming sömga sotib yuborilgan. Nazarimizda, qoramollarning narxi pasaytirib baholangan. Qoramollar 9 ta ona sigir, 1 ta hökiz va 5 ta urğoçi buzoq bölgani holda ularning umumiy vazni 1552, ya'ni örtaça 101 kilogrammdan ekanligi biroz şubhali. Pasaytirib baholangan har qanday bitim soxta bitim hisoblanadi.
Suriştiruvlar çoğida 810 bemorga (har bir bemor uçun davlat tomonidan kuniga 46 ming söm ajratiladi) möljallangan şifoxonada 525 ta töliq stavkada 786 kişining işlaşiga ham e'tibor qaratiş kerakka öxşaydi. Çunki bundan avvalgi boşqaruvda şifoxonada haqiqiy ma'noda ruhiy xasta va davolanişga muhtoj kişilar qoldirilgan, boşqa 300 ga yaqin muvaqqat bemorga javob berilgan. Bemor örinlari soni 500 tagaça kamaytirilgan. Ayni vaqtda esa, koykalar soni oşirilgan. Boz ustiga, şikoyatçilar öz arizasida stavkalar qisqartirilişidan emas, köproq qisqartirilgan stavkalar evaziga yangi xodimlar işga qabul qilinganidan yozğirişgan. Buni biz bilan suhbatda odamlarni iş bilan ta'minlayapman, deb boş vraç ham qisman tan oldi.
Bizga tuşuntirişlariça, ayrim ruhiy kasal bölgan bemorlarning oila a'zolari ularni şifoxonaga yotqizib, özlari oylab xabar olmay yuradigan holatlar böladi. Standart taşxislaş va davolaş haqidagi SSV yöriqnomasiga köra, asosiy ruhiy kasallar şifoxonada 1 oy, uzoği 1,5 oy davolanişi kerak. Faqat depressiv kasallar 3 oy yotib davolanişi mumkin. Bemor yaqinlari unga ruhiy kasalligi uçun davlat tomonidan beriladigan nafaqani işlatib yuraverişadi. Bunday bemorlar nogironlar muruvvat uylariga ötkazilsa, umrining söngiga qadar töliq davlat hisobidan ta'minlanadi. Biroq qarindoşlar nafaqa pulidan quruq qolişlari sababli bunga aslo könmaydilar. Bemorlarga yangidan-yangi, paydar-pay ulab kasallik tarixi oçilib, şifoxonada olib qolinaveradi. Iddao qilinişiça, bu xizmat ham tekin emas.
Mavzuga oid
Albatta, qimmatbaho dori-darmonlar, antibiotiklar davlat hisobidan keltirilib, bemorlarga işlatildi, deb hujjatlaştirilayotgani, dori vositalari işlatilmasdan qöllarga çiqarib yuborilayotgan bölişi ham mumkin.
Oşxonada pişirilayotgan ovqatlar ham köngildagidek emasligi, mahsulotlar «tuya» qilib yuborilayotganligiga ham işonsa böladi. Bunda ham qat'iy tartib va nazorat kerak böladi. Çunki bunaqa holatlar bitta şu şifoxonada röy berayotgani yöq.
Yoki şifoxonada davolanayotgan bemorlarni “mehnat terapiyasi” vaji bilan şifoxona hududida işlatiş, hattoki yondoş qişloqdagi xonadonlarga mardikor sifatida berib yuboriş (şu holda ham ularning ovqatlanişi şifoxona hisobidan bölib turar emiş) hollari yuz berayotgan bölişi mumkin. Biroq bunday holatlar bilan mutasaddi organlar çuqurroq, «arqonni uzunroq taşlab qöyib» şuğullanganlari ma'qul. Axir, şamol bölmasa, daraxtning uçi qimirlamaydi. Balki bu gaplar heç qanday asosga ega emasdir, ammo tekşiruvga keluvçi mulozimlar bunday gaplarning asossizligini faqatgina qoğozdagina körsatiş bilan çeklanib qolmasdan, isbotlaşi kerak böladi.
Şifoxonaga yondoş mahalla faollari ham kelib, boş vraç qişloqqa keluvçi yöllarga şağal tökib tekislagani-yu, öşa zikr etilgan çöyan panjaralardan 300 donasini mahalla qabristonini öraş uçun bergani (albatta, hujjat va bayonnoma asosida — tahr.), qişloq aholisini iş bilan ta'minlayotganini ta'kidlab ötişdi. T.Qodirovning özi ham buni tasdiqladi. Aslida şifoxona mulki (çöyan panjara) ni mahalla qabristoniga hadya qilişga boş vraç qançalik haqli?
Biroq, şifoxona hududini örab oliş uçun barpo etilayotgan, qurilişi mablağ yetişmasligi tufayli vaqtinça töxtatilgan devorning eski joyidan emas, davolaniş korpuslariga yaqinlaştirilgan holda qurilgani oqibatida eski va yangisi örtasida paydo bölgan ançagina katta böş hududda (boş vraç u yer boğ qilinadi, dedi) keyinçalik mahalla fuqarolari özlariga noqonuniy tarzda uy-joy qurib olmasligiga kim kafolat bera oladi? Axir yer şifoxona devorining taşqarisida qolib ketyapti-ku?
Mahalla faolining aytişiça, şifoxonaning avvalgi boş vraçi (M.Ötayeva) xodimlarning turar-joy hovlisiga qurgan ruxsatsiz qöşimça yordamçi binolarni buldozer olib kelib buzib taşlagan. M.Ötayeva sanitariya-gigiyena talablariga mos bölmaganligi, şifoxona hududini xodimlar öz bilganiça tasarruf etganlariga toqat qila olmagani bois, binolarni buzişga buyruq berganini ta'kidlaydi.
Tohirjon Qodirov öz şaxsiy fikrlarini bildirar ekan, bu yozdi-yozdilarni, avvalgi boş vraç (Mohira Ötayeva) uyuştirayotganini aytadi.
KUN.UZ suhbatlaşgan kişilardan birining aytişiça, bir vaqtlar Qodirov va Ötayeva oralaridan qil ötmaydigan darajada ahil bölişgan (buni Ötayeva ham, Qodirov ham tasdiqladi). Hattoki, oilaviy bordi-keldi ham bölgan (ikki tomon qayd etgan ayrim ma'lumotlar şaxsiy hayot masalasiga tegişli, şu sababli buni yoritmaslikka qaror qildik). Endilikda, şifoxona boş vraçi T.Qodirov va M.Ötayeva yaşirinça, sahna ortida kuraş olib borayotgan körinadi. Garçi, Ötayeva tilda boşqa vajlarni bildirayotgan bölsa-da, uçburçakning uçinçi tomoni ham borligi suriştiruv çoğida namoyon böldi.
Buning sababini bilişga qiziqqanimizda, M.Ötayeva boş vraçlik vaqtlarida, uning Nuriddin degan muovini bir ayolni işga joylaştirişga va'da berib, undan pora olayotganda milliy xavfsizlik xizmati tomonidan qölga olingani ma'lum böldi. Şundan söng, viloyat soğliqni saqlaş boşqarmasi M.Ötayevani huzuriga çaqirtirib, ariza yozişni söraydi.
T.Qodirovning aytişiça, M.Ötayeva pora bilan boğliq holatda uning (Qodirovning) qöli borligini gumon qilmoqda. Lekin, Qodirov bu şifoxonaga boş vraç böliş uçun yelib-yugurmagani, balki öşa vaqtdagi viloyat hokimi (Z.Mirzayev) tomonidan tayinlanganini iddao etadi.
M.Ötayeva ham heç kimdan yomon gumon qilmasligi, aksinça deputatlik suriştiruvini ötkazuvçi guruh tarkibida mutaxassis sifatida mazkur şifoxonaga borganida duç kelgan tartibsizliklar, özining ozmi-köpmi qöşgan hissasi, mehnatiga açinayotganini ta'kidladi. Xolislik uçun qayd etiş kerak, Ötayeva boş vraç bölgan vaqtlarda bu yerda jiddiy tartib örnatilgan. Şifoxonaning şaxsiy yordamçi xöjalikdan oladigan daromadi keskin oşgan, yer hududlari dehqonlarga ijaraga qonuniy asosda berilgan, ulardan sabzavotlar kirim qilingan, qoramollar soni 97 boşga yetgan. Aynan u rahbar bölgan vaqtda şifoxonada kapital ta'mirlaş işlari boşlangan.
Eng qiziği “yozuvçilar” izimiz sovimasdan bizning ham ustimizdan yozişdi...
Maqola arizaçilarning, tekşirişga kelganlar şifoxonada sodir bölayotgan özlaştirişlar, öğriliklar va zöravonliklarni oçmasdan ketib qolişmoqda, degan iddaosi bilan boşlangan edi.
Bizning maqsadimiz mazkur şifoxonadagi muammolarda kimnidir aybdor qiliş, xulosa-yu hukm çiqariş emas, balki özimiz körgan-eşitgan narsalarni xolis yoritiş, şu bilan keng jamoatçilik e'tiborini Samarqand ruhiy kasalliklar şifoxonasiga qaratiş edi.
Biz borib, körsatilgan vajlar böyiça savollarni berib, joylarni s'yomka qilib, material uçun ma'lumotlar töplab qaytib, ertasi kuni Iştixon tumanida boşqa bir arizaçining şikoyatlarini örganiş uçun yurganimizda KUN.UZ tahririyatiga va sayyod.com sayti rahbariga «RKŞ boş vraçi tomonidan KUN.UZ jurnalistlariga pora berilib, iş bosdi-bosdi etilgani» haqida xabar yetkazilgan. Ya'ni arizaçalar yoki manfaatdor tomon öşa kuniyoq KUN.UZ saytida foş etuvçi tanqidiy maqola çiqişi, boş vraç işdan olinişini kutişgan, şekilli.
Hattoki, arizani uyuştirganlar turli idoralarda işlovçi tanişlari orqali ham bosim ötkazişga urinişdi hamda maqolani ularning maqsadiga mos ravişda yoritilişiga harakat qilişdi. Biz saytimizda anons berganimizdan söng uzr söralgani uçun ham bunday insonlarning ism-familiyasini foş etmaslikka ahd qildik, lekin heç qanday amaldor, mulozim va yoki xodimning jurnalistlar tekşiruviga aralaşişga, ularga nimani yoziş böyiça körsatma berişga haqi yöqligini yana bir karra eslatib qöyişni joiz deb bildik.
Şu örinda bir jihat kişini öyga soladi. Aytaylik, bizga murojaat qilganlar xolis, huquqbuzarliklarga köz yuma olmagan, vijdonlari pok insonlar ekan, unda nima uçun 2016 yilda uyuştirilgan obuna, paxta mavsumida berilgan pullar kabi masalalar ustidan nega öşa vaqtda emas, bugunga kelib arz qilinmoqda? Ikkinçidan, nima uçun jurnalistlarga bosim ötkazişga urinişlar böldi?
Ular özlarining bu kabi harakatlari bilan aynan biz aytgandek, istagandek yozişlaring şart, boşqaça bölişi mumkin emas, deyayotgandek. Niyatlari yölida tekşiruvçilarni ham, jurnalistlarni bemalol yomonotliq qilişdan tap tortmasliklari kişini hayratga soladi. Holbuki, tekşiruvçilar ham, biz ham qonunbuzarliklarni aniqladik. Öz xulosalarimizda qayd etdik.
Ularning özaro xusumati kasriga jurnalist qolişi kerakmi yoki jurnalistni özlari çalgan kuyga öynatiş mumkin, ularning beğaraz va xolis faoliyatidan öz niyatlarini amalga oşirişda qurol sifatida foydalansa böladi, deb öylaşmoqdami? Qattiq adaşişadi!
«Okkama ustarasi» degan uslubiy prinsip bor. Unda «Heç bir zaruriyatsiz mohiyat köpaytirilmasligi kerak», deyiladi. Ya'ni, unga köra, bir voqelikni tuşuntiriş uçun ikki gap yetarli bölsa, uçinçi gapga hojat yöq. Alohida ta'kidlaymizki, biz bu mavzuga boşqa qaytmaymiz.
