2018 yil 1 iyulidan aholining real daromadlari, ish haqi, pensiyalar, nafaqalar va boshqa to‘lovlar miqdorining, shu jumladan, hududlar kesimida «yashash minimumi» va «iste'mol savatchasi»ga mutanosibligi ta'minlanadi. Bu muhokama uchun e'lon qilingan 2017−2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini «Faol tadbirkorlik, innovatsion g‘oyalar va texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash yili»da amalga oshirishga oid davlat dasturi loyihasida ko‘zda tutilgan.
Iste'mol minimumi – inson tanasining normal ishlashini ta'minlash va uning sog‘lig‘ini, oziq-ovqat mahsulotlari to‘plamini, shuningdek, oziq-ovqat mahsulotlarining eng kam miqdorini va insonning asosiy ijtimoiy va madaniy ehtiyojlarini qondirish uchun zarur bo‘lgan minimal xizmatlar to‘plamini ta'minlash uchun yetarli bo‘lgan qiymat hisoblanadi (ufq.uz ma'lumoti).
Iste'mol minimumi hajmi ikki elementdan iborat – fiziologik va ijtimoiy. Fiziologik minimum – inson yashashi uchun zarur bo‘lgan moddiy qadriyatlar qiymati ifodasidir. Dunyo amaliyotida fiziologik minimum umumiy iste'mol minimumning o‘rtacha 85-87 foizini tashkil etadi, qolganlari ijtimoiy qismiga – ya'ni, minimal darajada maqbul turmush tarziga muvofiq ma'naviy qadriyatlar to‘plamiga to‘g‘ri keladi.
Iste'mol minimumini aniqlash
Jahon amaliyotida mamlakatda turmush darajasini (iste'mol minimumini) belgilash uchun bir nechta variant ishlab chiqilgan.
- Statistik usul, ma'lum bir mamlakatning eng badavlat fuqarolarining daromadlari darajasida, iste'mol minimumini belgilashni nazarda tutadi. Bu usul daromad darajasi juda yuqori bo‘lgan davlatlarda qo‘llanilishi mumkin.
- Sub'yektiv yoki ijtimoiy yondashuv, aholi o‘rtasida minimal daromadlar yuzasidan o‘tkazilgan ijtimoiy so‘ravnomalar natijalariga asoslanadi. Bunday usul ko‘proq konsultativ (maslahatlashilib hal etiladi) tarzda ko‘rinishda bo‘ladi, chunki uning natijalari davlatning real iqtisodiy imkoniyatlariga mos kelmasligi mumkin, lekin u odamlarning haqiqiy ehtiyojlarini ifodalaydi.
- Resurs uslubi, iqtisodiyotning iste'mol minimumini ta'minlab berish imkoniyatiga asoslangan bo‘lib, bunday uslub ko‘proq rivojlangan mamlakatlarda qo‘llaniladi.
