Xalq orasida «qizil diplom» atamasi bilan nomlanadigan diplomlarning rasmiy nomi aslida «imtiyozli» diplomdir. Oliy ta'lim muassasalarida «imtiyozli» diplomlar bakalavriatura bosqichida o‘quv dasturlarini o‘zlashtirishda katta yutuqlarga erishgan talabalarga berilishi ko‘pchilikka ma'lum. Ammo ko‘pchilikni mazkur «imtiyozli» diplom aslida qanday imtiyoz beradi, degan savol o‘ylantiradi. Huquqshunos Xushnudbek Xudayberdiyev ushbu maqolada shu bo‘yicha fikr yuritgan.
Qizil diplom talabaga nima beradi?
Hech narsa! Faqat qizil rangni xush ko‘ruvchilar yoki ko‘k rangni yoqtirmaydiganlar uchun taskin berishi mumkin xolos. Ammo bundan boshqa birorta imtiyoz qonunchilikda nazarda tutilmagan.
Unda nima uchun «qizil diplom»ga intilishadi? Bakalavriatura bosqichini yakunlab, qo‘liga qizil rangli muqovadagi diplomni olgan talabalar, magistratura bosqichiga kirish uchun bo‘ladigan imtihonlarda qandaydir imtiyoz bo‘lishiga umid qilishi tabiiy. Biroq bularning barchasi xomxayol, xolos.
Respublikamizdagi oliy ta'lim muassasalarining magistraturasiga qabul qilish tartibi Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 20 iyundagi 393-son qarori bilan tasdiqlangan «Oliy ta'lim muassasalarining magistraturasiga o‘qishga qabul qilish tartibi to‘g‘risida»gi nizomga ko‘ra amalga oshiriladi. Mazkur nizomning 4-bobi «Kirish sinovlari» deb nomlanib, unda magistraturaga kirish sinovlarining umumiy ballari haqida ma'lumot berilgan. Ushbu ma'lumotlar orasida bakalavriatura bosqichini «imtiyozli» diplom bilan tugatgan talabalarga qandaydir qo‘shimcha imtiyozlar berilishi haqida hech qanday qoida keltirilmagan. Bundan tashqari, nizomning 3-bandida magistraturaga qabul barcha uchun teng huquqlilik, yagona qabul qoidalari va yagona tanlov asosida amalga oshirilishi belgilab qo‘yilgan.
Nizomda faqatgina O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining davlat stipendiyalari va nomli davlat stipendiyalari sovrindorlari, shuningdek «Mard o‘g‘lon» davlat mukofoti sohiblari bo‘lgan oliy o‘quv yurtlari talabalari va bakalavr darajasiga ega yoshlarga imtiyoz berilishi va ular oliy ta'lim muassasalari magistraturasiga bakalavriatning ta'lim yo‘nalishiga mos mutaxassisliklarga tanlovdan tashqari davlat granti asosida qabul qilinishi qayd etib o‘tilgan.
Axir imtiyoz bor ediku?!
Ha, to‘g‘ri esladingiz, bir paytlar «qizil» diplomga imtiyoz berilardi. Xususan, Vazirlar Mahkamasining 1999 yil 12 iyuldagi 342-son qaroriga muvofiq tasdiqlangan nizomga ko‘ra, quyidagicha tartib-qoida belgilangan edi:
