7 sentabr kuni O‘zbekiston va Rossiya Bosh vazirlari Abdulla Aripov va Dmitriy Medvedev tomonidan imzolangan O‘zbekistonda atom elektr stansiyasi (AES)ni qurishga doir hukumatlararo hujjat tomonlarning mamlakatda birinchi AESni loyihalashtirish, qurish, ishga tushirish va ekspluatatsiya qilish bo‘yicha erishilgan kelishuvlarini rivojlantirish yo‘lidagi navbatdagi qadam bo‘ldi. Mamlakatning atom energetikasini rivojlantirishga doir sa'y-harakatlariga qaramay, energetik kompleksni rivojlantirishda ko‘proq qayta tiklanuvchi energiya manbalari, xususan quyosh energetikasiga ko‘proq urg‘u berish kerakligiga doir fikr-mulohazalar yetarlicha. Bunday yondashuv tarafdorlari eng avvalo O‘zbekistonning serquyosh o‘lka ekanligi va bundan foydalanib qolish kerakligini sabab sifatida keltirishadi.
Aslida esa quyosh va atom energetikasini bir-biriga qarshi qo‘yish to‘g‘ri emas. Ular bir-biriga raqib emas, uglerodsiz energiya muvozanatining bir-birini to‘ldirib turuvchi elementlaridir. Biz shunday muvozanat sari harakat qilishimiz kerak, zero 2017 yilning aprelida O‘zbekiston iqlim bo‘yicha Parij shartnomasini imzolagan va endi atmosferaga chiquvchi CO2 chiqindilarini kamaytirish yo‘nalishida ish olib borishi tabiiy. Quyosh energetikasi ham, AES ham "yashil" energiya hisoblanadi - ularni rivojlantirish orqali global isishga qarshi samarali kurashish mumkin. Quyosh generatsiyasiga oid ma'lumotlar u qadar ko‘p emas, zero elektr energiya olishning bu usuli hali rivojlanish bosqichida. AES ekspluatatsiyasiga doir tajriba esa yetarlicha - Yevropadagi atom stansiyalari har yili 700 million tonna CO2 emissiyasini chetlab o‘tish imkonini beradi, Yaponiyada esa bu ko‘rsatkich 270 million tonna CO2'ni tashkil qiladi. RFdagi AESlar yiliga 210 million tonna karbonad angidridning atmosferaga chiqishi oldini oladi va mamlakat bu ko‘rsatkich bo‘yicha jahonda to‘rtinchi o‘rinda turadi.
Quyosh energiyasining qayta tiklanishdan tashqari boshqa ko‘plab ijobiy tomonlari ham bor - yurtimizda quyoshli kunlarning ko‘pligi, shovqin yo‘qligi, tejamkorlik va ekspluatatsion xarajatlarning yuqori emasligi. Biroq xarajatlarning tejamli ekanini his qilish uchun dastlab uyni quyosh panellari bilan jihozlash kerak, bu esa ushbu bosqichda muayyan chiqimlarni keltirib chiqaradi. Shuning uchun quyosh energetikasi faol rivojlantirilayotgan mamlakatlarning aksariyatida, masalan, Germaniyada davlatning quyosh generatsiyasiga o‘tayotganlarni qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan maxsus dotatsion dasturlari mavjud. Darhaqiqat, quyosh nurini elektr tokiga aylantiruvchi quyosh batareyalari va gelioqurilmalar, ya'ni quyosh panellari komplektlari sekin-asta arzonlashib bormoqda. Bu butun dunyo bo‘ylab quyosh energetikasini rivojlantirishga doir ilmiy-texnik tadqiqotlarni moliyalashtirish kuzatilayotgani va narxni pasaytirish ustida yuzlab olim va muhandislarning ish olib borayotgani bilan izohlanadi. Umuman olganda, so‘nggi 45 yilda uning bahosi pasaygan, masalan, quyosh batareyalari yordamida ishlab chiqariluvchi 1 kVt.s energiyaning tannarxi 1970-yillarda taxminan 60 dollarni tashkil qilgan bo‘lsa, 2015 yilda uning narxi 0,2-0,3 dollarni tashkil qildi.
