Yuz yil avval, 1918 yilning 11 noyabrida fransuz marshali Ferdinand Foshning Kompen o‘rmonidagi vagon-shtabida nemis delegatsiyasi rahbari general-mayor Detlof fon Vinterfeld bilan sulh imzolangandi. Artilleriya qurollari 101 marta salyut beradi va G‘arbda keyingi yigirma yil davomida o‘q uzilmaydi. Frantsuzlar Grande guerre deb ataydigan to‘rt yil davom etgan Birinchi jahon urushi nihoyasiga yetadi.
Bugun Parijda o‘tkaziladigan xotira marosimiga jahonning turli davlatlari yetakchilari yetib kelishdi.
Kunning ikkinchi yarmida jahon yetakchilari Fransiya prezidenti Emmanuel Makron tashabbusi bilan tashkillashtirilgan va «zamonaviy dunyoda taranglik oshib borayotganiga javob bo‘lishi» kutilayotgan Tinchlik forumida ishtirok etishdi.
Buyuk urush
Nazariy jihatdan urushning barcha qatnashchilariga taalluqli mazkur sana o‘tgan bir asr davomida faqatgina Fransiya va Belgiya uchungina to‘laqonli bayram bo‘lib qoldi. O‘n birinchi noyabr bu davlatlarda hamisha dam olish kuni hisoblanadi. Birlashgan Qirollikda esa 11 noyabrga yaqin bo‘lgan yakshanba kuni Xotira kuni sifatida nishonlanadi.
Urushning qolgan qatnashchilari esa bu kunni tantana qilmaydi. Ayniqsa, Avstro-Vengriya va Germaniya uchun nishonlaydigan arzirli narsaning o‘zi yo‘q. Ular 1918 yil noyabrda o‘z davlatchiliklaridan ayrilishgan, g‘oliblar – fransuzlar esa nemislar mag‘lub bo‘lganliklaridan yig‘lab alamli ko‘zyosh to‘kishlari uchun ularning faqatgina ko‘zlarini qoldirishga tayyor edi.
Ularning bu maqsadlari amalga oshdi. Germaniya sulh shartlariga ko‘ra qo‘shinlarini nafaqat Fransiya, Belgiya va Lyuksemburgdan, balki Elzas va Lotaringiyadan hamda Reyn bo‘yidan ham olib chiqib ketishi lozim edi. Ittifoqchilarga o‘z floti, aviatsiyasi va artilleriyasini berishdan tashqari, Germaniya g‘oliblarga besh mingta parovoz va 150 mingta vagon tayyorlab berishni zimmasiga olgandi.
Fransiyada Buyuk urush davomida 1 million 293 ming askar halok bo‘lgan – aholining 3,2 foizi. Ikkinchi Jahon urushida esa 230 ming yoki aholining 0,6 foizi. Angliyada ham shunaqa. Buyuk urush 702 ming askar yoki aholining 1,5 foizi umriga zomin bo‘lgan. Ikkinchi jahon urushi esa 286 ming askar yoki aholining 0,5 foizi.
