Deputatlar fikri: Kontrakt to‘lovini stipendiyasiz shaklda to‘lash qanday bo‘lishi mumkin?

Shuningdek, a'lo baholarga o‘qiyotgan talabalar ikki xil qiyin tanlov qarshisida qolishadi: yuqori bahoga intilmasdan to‘lov-kontrakt qiymatini stipendiyasiz shaklda osonroq to‘lash tanlovi yoki qiyinchilik bilan bo‘lsada to‘lov-kontrakt qiymatini stipendiyali shaklda to‘lashni tanlab, semestr davomida yuqori bahoni qo‘lga kiritish tanlovi.

Umuman aytganda, agar oliy ta'lim tizimida stipendiya to‘lash saqlanib qoladigan bo‘lsa, albatta, bu stipendiyalar talabalarga ularning o‘zlashtirish ko‘rsatkichlariga qarab belgilanishi zarur. Bunday tartib stipendiya mablag‘lari samarali ishlatilishiga ham olib keladi.

«Ta'lim to‘g‘risida»gi qonunda bilimli bo‘lishni va iste'dodni rag‘batlantirish prinsipi ta'lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplari sifatida belgilangan. Shuning uchun, oliy ta'lim muassasalaridagi hozirda mavjud tabaqalashtirilgan stipendiya to‘lash tizimi  talabalarning yuqori darajada fanlarni o‘zlashtirishlarida va chuqur bilim olishlarida ular uchun muhim rag‘batlantiruvchi asosiy omil bo‘layotganini ham e'tirof etish zarur.  

Agar barcha to‘lov-kontrakt asosida ta'lim olayotgan talabalar uchun bir xil miqdor belgilanib, o‘sha miqdordan kelib chiqib to‘lov-kontrakt pulini kamroq to‘lash tartibi joriy etiladigan bo‘lsa, oliy ta'lim muassasalaridagi 70-80 foizini tashkil etuvchi to‘lov-kontrakt asosida ta'lim olayotgan talabalarning yuqori bilim va baho olishini rag‘batlantiruvchi eng muhim ta'sir kuchi qo‘ldan boy berilgan bo‘ladi.

Garchi bu kabi yangicha tartib talaba va o‘qituvchilar o‘rtasidagi tamagirlik holatlari ko‘payishiga olib keladi deb hisoblaydigan bo‘lsada, biroq, birinchidan, bunday noqonuniy holatlar avvaldan bor. Ikkinchidan, barcha o‘qituvchilar va talabalar ham bu kabi noqonuniy ishlarga qo‘l urmaydi. Uchinchidan, bu kabi noqonuniy holatlarga qarshi mavjud ijobiy natija beradigan tartiblardan voz kechish evaziga emas, balki nazoratni kuchaytirish va javobgarlikni oshirish kabi vositalar bilan kurashiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 4359-sonli qarorining jamoatchilik muhokamasiga qo‘yilgan loyihasida «to‘lov-kontrakt asosida ta'lim olayotgan barcha bosqich talabalari stipendiyalardan voz kechish hisobiga yillik olinadigan stipendiya miqdoriga mos ravishda kamaytirilgan to‘lov-kontrakt pulini to‘lash huquqi ega bo‘ladi», deb yozilgan edi.

Yuqoridagilardan kelib chiqib, to‘lov-kontrakt asosida ta'lim olayotgan barcha bosqich talabalariga to‘lov-kontrakt pulini, aynan, har bir talabaning yillik olinadigan stipendiya miqdoriga mos ravishda kamaytirilgan holda to‘lash huquqi berilishi maqsadga muvofiq bo‘lar edi.