Xitoy yarim asr avval aynan qattiq qoplamali yo‘llar masalasida dunyodagi eng qoloq davlatlardan biri edi. O‘sha paytlarda Xitoy hukumati yo‘l qurilishidan ham zarur qurilishlar borligini bahona qilib, yo‘llarga yetarli darajada e'tibor bermagan, oqibatda mamlakatdagi yo‘llarning bor yo‘g‘i 25 foizi asfalt qoplamali bo‘lib, ularning 60 foizi o‘ta yomon ahvolda edi.
Vaziyat Mao Tszedun vafotidan keyin o‘zgardi. «Buyuk yo‘lboshchi» o‘rniga kelgan yangi rahbarlar sifatli yo‘llar qurmasdan mamlakatni rivojlantirib bo‘lmasligini anglab yetishadi. Chin o‘lkasida «Rivojlanishni xohlasak, avvalo sifatli yo‘llar qurishimiz kerak», degan shior ilgari surilib, yo‘l qurish standarti ishlab chiqiladi. Yo‘l qurilishi uchun moliyaviy manbalar belgilanadi:
- davlat va mahalliy budjetdan ajratiladigan mablag‘lar;
- yo‘l ta'miri uchun yig‘iladigan mablag‘lar;
- avtomobil oldi-sotdisida belgilangan soliqlar;
- yoqilg‘ilarga solingan aksiz soliqlaridan tushadigan pul.
1985 yil yo‘l qurilishi uchun alohida qonun ham qabul qilinadi. Unga ko‘ra, yo‘l qurilishi uchun olingan xorijiy kreditlarni qoplash maqsadida yuqori tezlikda harakatlanish imkonini beradigan yo‘llarning bir qismi pulli bo‘lishi belgilanadi.
Hukumat 1988-2020 yillarda avtomobillarga katta tezlikda harakatlanish imkonini beradigan yo‘llar, avtomagistrallar qurilishi rejasini tasdiqlaydi. Bunday yo‘llarning birinchisi 1988 yilda ochilgan 18,5 kilometrli Shanxay-Dzyatsin trassasi edi. Shu tariqa, avtomobil yo‘llari qurilishida «Xitoy mo‘jizasi» boshlanadi. O‘tgan asrning oxirgi dekadasida Xitoy yo‘l qurilishi uchun shunchalik ko‘p mablag‘ sarflaydiki, bu butun boshli Yevropa va AQSh XX asrning so‘nggi 50 yilida yo‘l uchun sarflagan pulidan ham ko‘proq edi.
Bir paytlar Xitoyda yo‘llarni kam haq to‘lanadigan millionlab ishchilar oddiy belkurak, zambilg‘altak va qo‘lda boshqariladigan asfalt bosadigan moslamalar bilan qurgan bo‘lsa, yangi davrda yo‘lsozlar qo‘lbola asboblar o‘rniga mamlakatning o‘zida ishlab chiqarilgan zamonaviy texnikalarga ega bo‘ladi.
Tez harakatlanishga moslashgan ilk yo‘l 1988 yil qurilgan bo‘lsa, XXI asr boshida bunday yo‘llarning umumiy uzunligi 10 ming kilometrdan oshib ketadi. Bu ko‘rsatkich 2002 yilda 20 ming kilometr, 2008 yilda 60 ming kilometrdan oshdi. Birgina 2008 yilning o‘zida Xitoy yo‘lsozlari 8 ming kilometr uzunlikdagi katta tezlikda harakatlanish imkonini beradigan magistral yo‘l qurishadi.
2013 yil so‘ngiga kelib Xitoyda sifatli avtomobil yo‘llarining umumiy uzunligi 4 million kilometrdan oshadi. Shundan 100,4 ming kilometri tez harakatlansa bo‘ladigan yo‘llar edi. 2011-2015 yillarda transport sohasini rivojlantirish dasturiga ko‘ra, Xitoydagi tez harakatlanish mumkin bo‘lgan yo‘llar tutashtiriladi va bunday yo‘llar mamlakatning barcha hududlarini qamrab oladi. Shu tariqa, mamlakatda «tezkor trassa» o‘tmaydigan birorta provinsiya qolmaydi. Bunday yo‘llar aholisi 200 mingdan oshadigan barcha shaharlarni o‘zaro bog‘laydi.
