Davletov.uz kanali muallifi Qobil Xidirov O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisi Mamarizo Berdimuratovich Nurmuratov bilan koronavirus pandemiyasi sharoitida bank tizimining barqaror faoliyat yuritishi, banklar tomonidan iqtisodiy inqiroz oqibatlarini yumshatish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar hamda valuta kursi, inflatsiya ko‘rsatkichlari barqarorligi masalalarida suhbat uyushtirdi.
— Yashirishning hojati yo‘q, valuta kursidagi tebranishlar ortidan tijorat banklari tomonidan aholiga valuta sotishda turli ko‘rinishda limitlar o‘rnatilgan. Oldindan aytib qo‘yay: banklarni ayblashdan yiroqmiz, lekin hech qanaqa limitlar yo‘q va bo‘lmagan deyishdan ham osoni yo‘q. Shu masalada tijorat banklari vakillari bilan ham muloqot qilganimizda, ular buni 2ta sabab bilan izohlashayapti.
Birinchi sabab: Banklarda valuta pozitsiyasi yo‘q, ya'ni valuta sotilmayotgani sababi, hech kim banklarga valuta sotmayapti, eksportyorlar ham pauza olgan, aholi ham. Sotishi mumkin bo‘lganlarning kurs kutilmalari balandroq. Tijorat banklari aholi va eksportyorlardan yuqoriroq kursda sotib ololmaydi, chunki norasmiy bo‘lsa-da koridor mavjud. Shu ma'noda, quyi va yuqori koridorlarni bekor qilish haqida o‘ylab ko‘rish vaqti yetmadimikin?
Ikkinchi sabab: 28 martdan buyon aviaqatnovlar to‘xtagan. Shu sababli chetdan naqd valuta keltirish ham to‘xtab qolgan. Biz bilan muloqotda bo‘lgan ayrim bankirlar naqd valuta tugaganini aytishmoqda. Bu muammoga nafaqat biz, Ukraina, Gruziya kabi davlatlar ham ro‘baru kelyapti. Ularning aksarida valuta sotishga cheklov yo‘q, lekin faqat kartalarga, naqdsiz sotish boshlangan. Aholiga ochiq tushuntirilgani uchun hech qanday vahima yoki qo‘rquv paydo bo‘lgani yo‘q. Balki bizda bu borada yetarli zaxiralar bordir. Bilmaymiz, ma'lumotimiz yo‘q. Sizning bu boradagi savollarga javobingiz qanday?
— Hammasi o‘zimiz xohlagandek bo‘lishini istaymiz. Bu tushunarli. Bir tomondan shunaqa bo‘lishigayam xursand bo‘laman. Erkinlik, liberallashtirish...
Aytishim kerakki, Markaziy bank valutani tartibga soluvchi organ sifatida biror-bir cheklov qo‘ymagan. Buni ko‘p bor aytganman.
Cheklov qanaqa bo‘ladi? Hamma eslaydiki, 2018 yilgacha har bir odam bir chorakda faqat 2 ming dollar olishi mumkin edi, buni mamlakat ichida naqd qilib olish imkoni yo‘q edi, faqat xorijda ishlatish mumkin edi. Mana bu cheklov edi. Markaziy bank shunday cheklov belgilagandi.
Hozir siz aytayotgan muammoga sabab esa tijorat banklari tashkiliy ishlarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘ya olmagani bilan bog‘liq. Banklar ertalab yuzta shoxobchasiga 10 ming dollardan, 20 ming dollardan tarqatadi. Lekin ular qaysi shoxobchaga qancha odam kelib, qancha valuta olishini bilmaydi. Shuning uchun, keyingi pul miqdori olib borib berilgunicha ma'lum bir cheklov belgilashi mumkin, 200 dollar sot, 500 dollar sot deb. Men ham o‘qidim bu haqdagi xabarlarni, tijorat banklari bilan gaplashdim. Bu ish to‘g‘ri tashkil qilinmagani tufayli.
