So‘nggi paytlarda dunyo ommaviy axborot vositalarida yangi turdagi koronavirus inqirozining dunyo siyosatiga ta'siri haqida ko‘plab maqolalar e'lon qilinmoqda. Ushbu maqolalarning ba'zilari joriy inqirozning oqibatlariga bag‘ishlangan bo‘lsa, ba'zilari bugungi kungacha ro‘y bergan voqealar asosidagi kelajak tahlillarini o‘z ichiga oladi.
Albatta, Covid-19 epidemiyasi davrida yuz bergan inqirozning jahon iqtisodiyoti va siyosatiga qanday ta'sir qilishi masalasi juda ko‘p omillar bilan bog‘liq. Ushbu parametrlar sirasiga esa AQSh, Xitoy va Yevropa Ittifoqi (YeI) kabi global kuchlar tomonidan tibbiy va iqtisodiy muammolarni hal etish uchun amalga oshiriladigan ishlar ham kiradi. Bunda epidemiyaning qancha vaqt davom etishi, qachon uni nazoratga olish mumkinligini aniqlash ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Bugun inqiroz oqibatlari eng avvalo sog‘liqni saqlash, iqtisodiyot va siyosiy tizimda bo‘rtib ko‘zga tashlanmoqda. Albatta, inqirozning ijtimoiy tuzilmalar va odamlarning psixologiyasiga o‘tkazayotgan ta'sirini ham bunga ilova qilish mumkin.
Ta'kidlash joizki, inqirozning barcha bosqichlarida sovuqqon bo‘lish, aql bilan ish tutish xalqaro siyosiy va iqtisodiy tizimga ta'sir ko‘rsatishda muhim rol o‘ynaydi. Boshqacha aytganda, idrok bilan inqirozni boshqara oladiganlar boshqalarga qaraganda ko‘proq ustunlikka ega bo‘ladi.
Tarixga qaytamiz. Birinchi va Ikkinchi jahon urushlari, «sovuq urush»ning tugashi, 11 sentabr teraktlari va 2008/2009 yilgi jahon iqtisodiy inqirozi o‘rganilganda, ularning har biri dunyo siyosatiga turli darajada ta'sir qilganini ko‘rish mumkin. Ya'ni Birinchi jahon urushi, 11 sentabr voqealari va 11 yil oldin ro‘y bergan iqtisodiy inqiroz o‘sha paytdagi mavjud siyosiy tizimga u qadar katta ta'sir ko‘rsatmadi. Ammo Ikkinchi jahon urushi avvalida ko‘p qutbli bo‘lgan xalqaro siyosiy tizim urushdan so‘ng ikki qutbli ko‘rinish oldi – jahon siyosatining markazida bo‘lgan G‘arbiy Yevropa, xususan, Angliya urush yakunlangach, o‘z o‘rnini AQSh va Sovet Ittifoqiga bo‘shatib berdi. Natijada, Ikkinchi jahon urushi xalqaro siyosiy tizimni tubdan o‘zgartirib yubordi. Xuddi shunday, sovuq urushning tugashiga olib kelgan o‘zgarishlar (Gorbachyovning qayta qurish va Glasnost siyosati, Sharqiy Yevropa inqiloblari va Berlin devorining qulashi) xalqaro siyosiy tizimni ikki qutbli tuzilmadan yagona katta kuchga aylantirdi. Keyin esa asta-sekin ko‘p qutblilikka zamin hozirladi.
Albatta, Covid-19 epidemiyasini yuqorida qayd etilgan voqealar bilan qiyoslash to‘g‘ri bo‘lmaydi. Zotan, u tom ma'nodagi total inqirozdir. Tabiiyki, iqtisodiyotning g‘ildiraklari aylanishdan to‘xtasa, har qanday energiya manbalariga bo‘lgan ehtiyoj va talab yo‘qoladi. Shu ma'noda, neft narxlarining qulashi hayratlanarli holat emas.
