Si Jinping Pxenyanda: Xitoy va KXDR munosabatlarni «yangi cho‘qqilar»ga olib chiqmoqda

Tashrif Shimoliy Koreya protokoliga xos bo‘lgan maksimal tantanavorlik va ramziylik muhitida o‘tdi. Ikki davlat rahbarlari muhim xalqaro masalalar bo‘yicha yakdil qarashlarni namoyish etib, ikki tomonlama hamkorlikni yanada chuqurlashtirish rejalarini belgilab oldi.

Tashrifning batafsil xronologiyasi

2026 yil 8 iyun:

• Si Jinpingning samolyoti Pxenyan xalqaro aeroportiga qo‘ndi. Oliy martabali mehmon va uning rafiqasi Pen Liyuanni shaxsan Kim Chen In va Li Sol Chju kutib oldi.

• Kim Ir Sen nomidagi bosh maydonda tantanali kutib olish marosimi bo‘ldi. Unda faxriy qorovul, harbiy orkestr, qo‘shinlar paradi va bayroqlar, gullar va yetakchilarning portretlari bilan saf tortgan minglab pxenyanliklar ishtirok etdi.

• Yetakchilar «yakkama-yakka» muzokaralar, so‘ngra delegatsiyalar a’zolari ishtirokida kengaytirilgan maslahatlashuvlar o‘tkazdi.

• Kechqurun Mokran qarorgohida davlat ziyofati bo‘lib o‘tdi. Tadbir davomida abadiy do‘stlik, tinchlik va sotsialistik ideallar uchun qadahlar ko‘tarildi.

• Kun KXDR eng yaxshi badiiy jamoalari chiqishlari bilan madaniy dastur tarzida yakunlandi.

2026 yil 9 iyun:

• Si Jinping Yaponiya tajovuziga qarshi hamkorlikda kurash xotirasi va halok bo‘lgan xitoylik ko‘ngillilar sharafiga o‘rnatilgan Xitoy-Koreya do‘stlik minorasini ziyorat qildi.

• Xitoy rahbari Koreya Mehnat partiyasi Kadrlar tayyorlash markaziy maktabi tinglovchilari oldida nutq so‘zladi.

• Yakuniy muzokaralar bo‘lib o‘tdi va amaliy hamkorlikni kengaytirishga doir qator hujjatlar imzolandi.

• Kechqurun Xitoy delegatsiyasi Pxenyanni tark etdi.

Asosiy bayonotlar va kelishuvlar

Si Jinping Xitoy va KXDR o‘rtasidagi munosabatlar vaqt sinovidan o‘tgan «yengilmas do‘stlik» ekanligini bir necha bor ta’kidladi. U tashqi gegemonizmga qarshi birgalikda kurashish, suverenitet va hududiy yaxlitlikni himoya qilish, shuningdek, ikki tomonlama aloqalarni «yangi cho‘qqilar»ga olib chiqish zarurligini ta’kidladi.

Kim Chen In Xitoyni «eng muhim strategik hamkor» va KXDR tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishi deb atadi. Shimoliy Koreya rahbari tashrif uchun chuqur minnatdorlik bildirib, Pxenyan barcha muhim masalalar bo‘yicha Pekinni qat’iy qo‘llab-quvvatlashiga ishontirdi.

Tomonlar quyidagi sohalarda hamkorlikni sezilarli darajada kengaytirishga kelishib oldi:

• Savdo, investitsiya va iqtisodiy integratsiya

• Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat xavfsizligi va sanksiyalar oqibatlariga qarshi kurashish

• Infratuzilma qurilishi (yo‘llar, energetika, portlar)

• Sog‘liqni saqlash, farmatsevtika va tibbiy texnologiyalar almashinuvi

• Ilm-fan, yuqori texnologiyalar, ta’lim va kadrlar tayyorlash

• Madaniyat, turizm, sport va yoshlar almashinuvi

Munosabatlarning iqtisodiy jihati

Xitoy an’anaviy ravishda KXDR iqtisodiyotida ustun mavqega ega bo‘lib, uning tashqi savdosining qariyb 90 foizini ta’minlaydi. Pandemiya va sanksiyalar tufayli pasayishdan so‘ng ta’minot hajmi asta-sekin tiklanmoqda. Temir yo‘l qatnovi va aviaqatnovlar tiklandi. Ekspertlar tashrif natijasida Shimoliy Koreya iqtisodiyotini barqarorlashtirishga yordam beradigan yangi qo‘shma loyihalar ishga tushirilishini kutmoqda.

Geosiyosiy kontekst

Tashrif KXDR va Rossiya aloqalari sezilarli darajada mustahkamlanayotgani fonida o‘tmoqda. So‘nggi yillarda Pxenyan va Moskva harbiy va siyosiy hamkorlikni sezilarli darajada kengaytirdi. Ko‘plab tahlilchilar Si Jinping safarini Pekinning Koreya yarim orolidagi ta’sirini saqlab qolish va Moskva tomon haddan tashqari og‘ib ketmasligi uchun muhim qadam sifatida baholamoqda.

KXDR yadroviy va raketa dasturi ochiq muhokama qilinmadi, ammo ekspertlarning fikricha, bu masala yopiq rejimda ko‘tarilgan bo‘lishi mumkin.

Tarixiy retrospektiva

Xitoy va Shimoliy Koreya o‘rtasidagi munosabatlar 70 yildan ortiq tarixga ega. Xitoy 1950–1953 yillardagi Koreya urushi paytida shimolliklarga hal qiluvchi yordam ko‘rsatdi. 1961 yilgi shartnoma hali ham alyansning asosi bo‘lib qolmoqda. Si Jinpingning 2019 yildagi birinchi tashrifi muhim bosqich bo‘lib, yarim orolda diplomatiyani faollashtirishga xizmat qildi.

Tashrifning ahamiyati va oqibatlari

Xitoy uchun tashrif mintaqadagi yetakchilikni namoyish etish, strategik hamkor rolini tasdiqlash va Koreya yarim oroli atrofidagi vaziyatga ta’sir ko‘rsatish imkoniyatidir.

KXDR uchun bu kuchli xalqaro qo‘llab-quvvatlash, iqtisodiy istiqbollar va rejimning mamlakat ichidagi mavqeini mustahkamlash demakdir.

Ekspertlarning ta’kidlashicha, Pxenyan ma’lum darajada avtonomlashgan bo‘lsa-da, Xitoy Shimoliy Koreya iqtisodiyoti uchun asosiy «qutqaruv halqasi» va muhim siyosiy ittifoqchi bo‘lib qolmoqda.

Tashrif yorqin, dabdabali uslubda o‘tdi: ulkan bannerlar, butun shahar bo‘ylab yetakchilarning portretlari, ommaviy namoyishlar va har ikki mamlakat davlat ommaviy axborot vositalarida hayajonli maqolalar.