Hukumat qarori taşqi reklama rivojiga tösiq bölmoqda(mi)?
|16:59 / 15.10.202012 7589 min
«Ebbing, Missuri çegarasidagi uç bilbord» filmida umidsizlikka tuşgan qahramon ayol qizining ölimi yuzasidan tergov işlari olib borilmayotgani uçun mahalliy politsiya e'tiborini tortiş maqsadida 3ta bilbordni ijaraga oladi.
Özbekiston taşqi reklama operatorlari hamda taşqi reklama konstruksiyalari egalari aynan uşbu filmdagi kabi e'tibordan çetda qolayotgan muammolar yuzasidan OAVga murojaat yöllagan. Anhor.uz naşri uşbu masalaga e'tibor qaratdi.
Bugungi kunda reklama konstruksiyalari egalari mablağlarini investitsiya qiliş örniga zaxira sifatida uşlab turişga majbur bölişmoqda. Bundan taşqari, ular reklama beruvçilar bilan uzoq muddatli şartnoma tuza olişmaydi, çunki duç kelgan vaqtda konstruksiyalari buzib taşlanişi mumkin.
«Humo media» reklama agentligi direktori Saveliy Sokolovning ta'kidlaşiça, hukumat reklama biznesi «islohoti» bilan 2018 yilda şuğullangan. Öşanda Vazirlar Mahkamasining «Taşqi reklamani joylaştiriş sohasidagi faoliyatni yanada takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi qarori qabul qilingan.
«Uşbu qaror kamçiliklar bilan bölsa-da işlab kelayotgan «Toşkentreklamaservis» davlat unitar korxonasi yöq bölişiga sabab böldi. Bir joyning özida şartnoma imzolanib, reklama pasporti rasmiylaştirilar va öşa yerning özida olinardi. Barçasi qaysidir ma'noda şaffof amalga oşirilardi. Lekin mazkur qaror kuçga kirgaç, reklamalar joylaştiriş böyiça şartnomalar imzolaş töxtab qoldi. Davlat ğaznasiga bu sohadan daromad kelmay qöydi», deydi u.
Sokolovning sözlariga köra, reglament işlab çiqilmagani sababli 10 oy davomida davlat budjetiga heç qanday mablağ kelib tuşmagan. Tadbirkorlar şartnoma imzolaş uçun tuman hokimliklariga qatnaşiga töğri kelgan.
«Qaror reklama bozorini yöq qilmasligini istardik»
2020 yil 20 fevral kuni Vazirlar Mahkamasining «Taşqi reklama bozorini tartibga soliş töğrisida»gi qarori qabul qilindi. Saveliy Sokolov mazkur qaror qabul qilinganidan söng reklama konstruksiyalari egalarida qator muammolar yuzaga keldi deb hisoblaydi.
«Uşbu qaror reklama bozorini yöq qilmasligini, unga adolatli özgartirişlar kiritilişini, aynan uşbu qonun muvofiqlaştiruvçi bölib xizmat qilişini, biz hokimiyatma-hokimiyat yugurib yurişimizning oldini olişini va bir joyda işimiz bitişini, şaffoflik bölişini hamda konstruksiyalar yoppasiga buzib taşlanmasligini istaymiz. Bugungi kunda Toşkentdagi 85 foiz konstruksiyalar qaror talablariga javob bermaydi. Nafaqat bilbordlar, balki tomlardagi konstruksiyalar ham talabga javob bermaydi», deydi Sokolov.
Mavzuga oid
Reklama agentligi rahbarining sözlariga köra, qabul qilingan hujjatlar reallikka umuman töğri kelmaydi.
«Men buni Özbekistondagi köplab reklamaçi şaxslar nomidan aytmoqdaman. Biz bu soha muvofiqlaştirilişiga, tartibga solinişiga, konstruksiyalar qisqartirilişiga qarşi emasmiz. Ba'zida bir çorrahada önlab reklama konstruksiyalari turganidan özimning ham jahlim çiqadi. Yangi qarorga köra, çorrahada 4ta konstruksiya bölişi lozim. Yaxşi, unda çorrahada kimning reklamasi turişi kerak?» deydi u.
Sokolovning fikriça, reklama bozoridagi har qanday şaxs emas, balki reklama konstruksiyasiga pasporti bor şaxslar örtasida auksion ötkazilişi adolatli böladi.
«Agarda reklama joyini yutib olişni maqsad qilgan biror iştirokçi kelsa, bu hujjatlarda korrupsion manfaatlarni köriş mumkin».
Yangi qarorga keladigan bölsak, u reklama biznesi yelkasida turgan yuk oğirlaşişiga sabab bölmoqda.
«Bugungi kunda 6x3 metrli, birinçi zonadagi konstruksiya uçun 4 mln söm tölaşimizga hamda yagona darça tomonidan berilgan har bir pasport uçun 3 bazaviy miqdorda tölov tölaşimizga töğri kelmoqda».
Şu bilan birga, endilikda yöl böyidagi reklama konstruksiyalariga nisbatan yangi qoida qöllanmoqda: ular yölga çiqib ketmasligi kerak.
«Bizga buni töğrilaş uçun yarim yil vaqt berişdi, ammo kamida uç oy karantinda ötirdik. Yarim yil içida Toşkentdagi 7120ta taşqi reklama konstruksiyasining joyini özgartiriş kerak. Qanday qilib? Heç kim aytgani yöq. Söngra birinçi darajali, ikkinçi darajali köçalar böyiça hujjat paydo böldi va bizga 31 dekabrgaça muhlat qöyişmoqda. Har bir tuman qaysi köça markaziy ekanligini öziça hal qildi. Sergeli va Bektemir tumanlari barça köçalarni uşbu röyxatga kiritiş bilan alohida ajralib turdi. Endi u yerlarda LED-ekranlar bölişi kerak ekan. Bu esa statik bilbordlar endi kerak emas degani».
Tadbirkorning fikriga köra, odamlar vizual şovqinlardan norozi bölişmoqda, LED-ekranlar paydo bölişi bilan esa bu şovqin yanada kuçaygan.
«Qarorga köra, konstruksiyada yoritiş çiroği bölişi kerak. Monopoliyaga qarşi kuraşiş qömitasi Toşkent viloyati bölimidan qönğiroq qilib qişloq yölidagi konstruksiyaga çiroq örnatiş kerakligini aytişganida, ularga tuşuntiraman: «Birinçidan, elektr energiyasini heç qayerdan olişning imkoni yöq. Ikkinçidan, agarda çiroq örnatadigan bölsam, mahalliy aholi konstruksiyamni parçalab taşlaydi. Çunki ularning özlarida elektr energiyasi yöq». Ular esa, bu mening muammoim ekanligini va öz hisobimdan konstruksiyadan ikki baravar qimmat bölgan quyoş panellarini qöyişim kerakligini aytişmoqda.
«Bizga heç qanday imtiyoz berişmagan»
Saveliy Sokolovning aytişiça, reklama agentliklariga heç qanday imtiyozlar berilmagan va bundan taşqari, karantin davomida reklama yiğimi miqdori oşirib yuborilgan.
«Aprel-may oylarida umuman iş bölmadi. Harakatlanişga nisbatan çeklovlar sababli montajçilarimiz aprel oyida hatto iş joyiga ham kela olmadi. Bizdan esa reklama yiğimini barça oylar uçun talab qilişmoqda. Ilgari 20ta konstruksiya uçun oyiga 1,3 mln söm tölagan bölsam, sentyabrdan boşlab uşbu summa 5 mln sömdan ortiqni taşkil qiladi.
Saveliy Sokolovning ta'kidlaşiça, u bundan taşqari yagona soliq tölovini ham tölaydi.
«Montajçilar va payvandçilar oylik olişadi. Hukumat göyoki davlat budjetiga pul tuşişini töxtatiş uçun uşbu işlarni amalga oşirayotganga öxşayotgandek tasavvur paydo bölmoqda. Heç kim LED-ekranlarni ommaviy ravişda örnatişni boşlamadi. Çunki ertaga konstruksiyasi buzib taşlanmasligiga heç kim kafolat berolmaydi.
Toşkentdagi Jarqörğon köçasida «snos» qilingan konstruksiya, 6 oktabr
«Taşqi reklama bozorini tartibga soliş töğrisida»gi qarorga muvofiq, tadbirkorlarga tegişli hujjatlar asosida konstruksiyalarni tartibga soliş böyiça xulosa berilişi kerak bölgan. Lekin Saveliy Sokolovning sözlariga köra, Bektemir tumani hokimligi xulosani jönatmagan va tadbirkorlarni sudga bergan. 30 nafar javobgar sifatida sudda qatnaşganlar orasida «Humo media» agentligi direktori ham bor. Birinçi tinglov 6 oktabr kuni bölib ötgan, keyingisi esa 16 oktabr kuniga belgilangan.
Reklama konstruksiyalarini hujjatdagidek moslaştiriş uçun qöşimça mablağ kerak böladi: masalan, konstruksiyani köçiriş narxi 2,4 mln sömdan boşlanadi.
«Biz hozir sohaga investitsiya jalb etolmaymiz, çunki ikki yil bir joyda töxtab qoldik. Bitta reklama konstruksiyasi uçun 15 ming dollar yoki undan köproq sarmoya sarflaymiz. Konstruksiya istalgan vaqtda mahalliy hokimning oğzaki buyruği bilan buzib taşlanişi mumkin».
Vazirlar Mahkamasining «Taşqi reklamani joylaştiriş sohasidagi faoliyatni yanada takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi qaroriga muvofiq, bugungi kunda pasportlarni auksion orqali sotiş mexanizmi işga tuşirilişi kerak edi. Lekin u haligaça işlamaydi.
«Ikki yildirki, bari havoda qolib ketyapti. Avvalgi pasportlarga qaytadan tölov qilişimizni söraşmoqda. Ilgarilari buning uçun pul tölamaganmiz. Ariza, fotografiya, sxema berdik. Şahar boş arxitektoridan, YXHBdan ruxsatnoma oldik. Endi esa işlaşda davom etişimiz uçun qaytadan tölov qilişimiz kerakligini aytişmoqda. Bu şunçaki qonuniy reket demakdir», deydi Sokolov.
«Reklama töğrisida»gi qonunning 20-moddasiga asosan köça reklamalarini mahalliy hokimiyat organlari öz vakolatlaridan kelib çiqqan holda nazorat qiladi. Bu bilan Vazirlar Mahkamasining ikkita qarori qonunga zid kelmoqda.
«Biz qonun osti hujjatlarisiz töğridan töğri amal qiladigan qonun bölişini va hokimlar özboşimçalik bilan qaror qabul qilmasligini istaymiz», deya sözini yakunlagan Saveliy Sokolov Anhor.uz naşri muxbiri bilan bölgan suhbatda.
Ma'lumot örnida aytiş joizki, «Taşqi reklama bozorini tartibga soliş töğrisida»gi 2020 yil 20 fevraldagi 104-sonli qarorga köra, taşqi reklama obektlari sohasidagi munosabatlar tubdan isloh qilinib, sohaga oid qator qonun hujjatlari tasdiqlangan. Örnatilgan yangi tartib va qoidalar esa soha vakillarining e'tirozlariga sabab bölgan.
Şu munosabat bilan Kun.uz reklama konstruksiyalari egalari va uşbu sohaga mas'ul davlat taşkilotlari vakillari örtasida oçiq munozara taşkil qilgandi.
